Na podstawie dotychczasowego dorobku psychologii pozytywnej osadzonej w kontekście pracy zawodowej i badań nad pozytywny mi zachowaniami stworzono kon strukt określany mianem kapitału- -psychologicznego w skrócie nazywany PsyCap. Zgodnie z definicją kapitał psychologiczny to „pozytywny psychologiczny stan rozwoju jednostki, który cechuje: (1) przekonanie o zdolności (poczucia własnej skuteczności) do podejmowania i wkładania wysiłku koniecznego, aby odnieść sukces w realizacji wyzwań; (2) dokonywanie pozytywnych atrybucji (optymizm) dotyczących możliwości odniesienia sukcesu teraz i w przyszłości; (3) wytrwałe dążenie do celu, i jeśli to konieczne, zmiana dróg prowadzących do celu (nadzieja na sukces), aby odnieść sukces; oraz (4) w sytuacji gdy jednostka natrafia na problemy i przeszkody, utrzymywanie i przywracanie stanu równowagi, a nawet przekraczanie go (resilience), aby osiągnąć sukces” (F. Luthans, C.M. Youssef, B.J. Avolio, „Psychological capital”, 2007). Udowodniono, że połączenie czterech powyższych komponentów prowadzi do występowania efektu synergii, a zatem, kiedy występują wspólnie, to wynik ich oddziaływania jest większy niż suma pojedynczych oddziaływań każdego z nich.

Kapitał psychologiczny ma charakter „podobny do stanu” (state-like). Oznacza to, że jest on bardziej trwały niż chwilowe, przemijające stany psychologiczne (np. emocje, uczucia czy nastroje), a jednocześnie jest mniej stabilny niż cechy osobowości (por. wymiary „Wielkiej Piątki” cech osobowości) czy cnoty i mocne strony charakteru. W związku z opisanymi powyżej właściwościami kapitał psychologiczny jest podatny na rozwój. (…)

 

POCZUCIE WŁASNEJ SKUTECZNOŚCI

Jest to pierwszy z czterech komponentów, z których zbudowany jest kapitał psychologiczny. Autorem tego pojęcia jest Albert Bandura, który rozumie je jako „subiektywne przekonanie jednostki o umiejętności działania w określonej sytuacji i poradzenia sobie z danym zadaniem”. Poczucie własnej skuteczności odnosi się do sposobu, w jaki osoba spostrzega swoje kompetencje, zasoby oraz
zdolności umożliwiające jej realizację zamierzeń. Bez względu na poziom rzeczywistych umiejętności w danej dziedzinie ludzie różnią się między sobą w zakresie percepcji własnych możliwości, posiadanego przekonania na temat tego, że potrafią coś zrobić. Poczucie własnej skuteczności stanowi jeden z głównych czynników warunkujących podejmowanie decyzji oraz działań. Posiadanie silnego przekonania, że jest się osobą skuteczną w jakiejś dziedzinie, sprzyja stawianiu sobie bardziej ambitnych celów oraz angażowaniu się w trudniejsze zadania. Ponadto wiąże się z wkładaniem większego wysiłku w realizację powziętych aktywności oraz większą wytrwałość w dążeniu do osiągnięcia sukcesu. Wpływa ono również na to, w jaki sposób człowiek reaguje na różne sytuacje w jego życiu (np. czy widzi w nich szanse i możliwości czy zagrożenia) oraz na to, jakie emocje odczuwa w związku z podejmowanymi działaniami.

Osoby z wysokim poczuciem własnej skuteczności mają skłonność do odczuwania spokoju podczas realizowania trudnych zadań, natomiast osoby z niskim poziomem odczuwają lęk i stres wynikający z oceny tych zadań jako trudniejszych niż są w rzeczywistości. Poczucie własnej skuteczności może mieć charakter uogólniony lub odnosić się do określonego typu sytuacji, czego przykładem jest praca zawodowa. W odniesieniu do funkcjonowania w pracy poczucie własnej skuteczności defniowane jest jako: „przekonanie lub poczucie pewności pracownika, dotyczące jego zdolności do mobilizowania motywacji, zasobów poznawczych lub sposobów działania potrzebnych do pomyślnego wykonania określonego zadania w danym kontekście” (A. Stajkovic, F. Luthans, „Social Cognitive Theory and Selfefcacy”, 1998). Upraszczając: jest to przekonanie pracownika na temat jego możliwości skutecznego poradzenia sobie z zadaniami, które realizuje w swojej pracy.

 

OPTYMIZM

W literaturze psychologicznej odnaleźć można wiele różnych koncepcji optymizmu i pesymizmu, które koncentrują się na odmiennych aspektach tych zmiennych. Zgodnie z teorią Scheiera i Carvera (1985) optymizm dyspozycyjny to zgeneralizowane oczekiwanie wystąpienia pozytywnych zdarzeń. W świetle tej teorii ludzie różnią się od siebie w zakresie tego, jak oceniają rzeczywistość
– optymiści oczekują pomyślnego przebiegu różnych spraw i zakładają, że w ich życiu przeważać będą raczej pozytywne niż negatywne wydarzenia. W przeciwieństwie do nich pesymiści spodziewają się, że sprawy ułożą się niepomyślnie i mają tendencję do oczekiwania negatywnych wyników. Opisane powyżej różnice są względnie niezmienne w czasie oraz niezależne od czynników sytuacyjnych. Z tego względu optymizm rozumiany jest w tym ujęciu jako trwała cecha osobowości. (…)

Odmienne podejście do optymizmu i pesymizmu zaproponował Martin Seligman (2010). Jego zdaniem optymizm i pesymizm wiążą się ze sposobem interpretacji przyczyn sukcesów i porażek, które człowiek odniósł w przeszłości. Seligman wyróżnił optymistyczny i pesymistyczny styl atrybucyjny, które mają trzy charakterystyczne aspekty: stałość, zasięg oraz personalizację. Optymistyczny styl wyjaśniania charakteryzuje się tym, że jednostka przypisuje przyczyny swoich porażek czynnikom zmiennym (chwilowym), specyficznym (konkretnym, o ograniczonym zasięgu) i zewnętrznym (sytuacyjnym). Natomiast pesymistyczny styl atrybucyjny przejawia się w przypisywaniu przyczyn własnych niepowodzeń uwarunkowaniom stałym (niezmiennym), globalnym (ogólnym, o uniwersalnym zasięgu) i wewnętrznym (osobistym). Z kolei przyczyn sukcesów optymiści upatrują w czynnikach stałych, globalnych i wewnętrznych, podczas gdy pesymiści postrzegają przyczyny swoich sukcesów w uwarunkowaniach zmiennych, specyficznych oraz zewnętrznych. Zgodnie z założeniami przyjętymi przez Seligmana optymizmu można się nauczyć i rozwinąć go w wyniku stosowania odpowiednich interwencji.