5. SZTUKA ODMAWIANIA

TAK BARDZO NIE CHCEMY WYJŚĆ NA EGOISTÓW, ŻE NAWET GDY NIE NA RĘKĘ NAM WYŚWIADCZANIE KOMUŚ PRZYSŁUGI, NIE POTRAFIMY ODMÓWIĆ. Jest jeszcze trudniej, gdy ktoś subtelną manipulacją próbuje skłonić nas do pomocy. Dlaczego odmawiać jest tak trudno? Może po prostu wielu z nas nie potrafi tego zrobić w sposób asertywny i bez wyrzutów sumienia? Najważniejsze jest zdecydowane „nie”. Żeby to uzasadnić, posłużę się przykładem z mojego szkolenia, kiedy to dwie uczestniczki odgrywały scenkę na temat asertywnego odmawiania. Na prośbę jednej o pożyczenie 100 zł, druga odpowiedziała „Przykro mi, nie mam”. W odpowiedzi usłyszała „To pożycz od matki”.

Używanie zwrotów typu „nie mogę”, „nie dam rady”, „nie mam”, jest dla twojego rozmówcy sygnałem do negocjacji. A chodzi przecież o to, żeby wyraźnie dać do zrozumienia, jaka jest twoja decyzja. Jeśli jest ci trudno odmówić, powiedz to, ale niech będzie jasne, że mówisz „nie”. Potem wskaż obszar. odmowy, czyli konkretnie nazwij to, na co się nie zgadzasz. Na końcu uzasadnij swoją odmowę i jeśli to możliwe, zaproponuj inne rozwiązanie lub podkreśl, że odmawiasz tylko ten jeden raz. Np. „Nie, tym razem nie zostanę po godzinach, bo mam inne plany, ale zrobię to jutro z samego rana”. Oto proponowany schemat w skrócie: EMPATIA + NIE + OBSZAR ODMOWY + UZASADNIENIE LUB/I PODKREŚLENIE JEDNORAZOWOŚCI ODMOWY.

6. CZY ZAWSZE WARTO  BYĆ ASERTYWNYM?

„JAKBY CO, TO SIĘ WYPRĘ LUB ZGOLĘ WĄSA. I ZNÓW ZACHOWUJĘ SIĘ, K…A, NIEASERTYWNIE. CZY JA JESTEM WARIATEM?” („DZIEŃ ŚWIRA”) Stoisz na przystanku autobusowym. Nagle czujesz dym, ktoś obok ciebie zapalił papierosa, w dodatku w miejscu niedozwolonym. Denerwujesz się, bo nie znosisz tego zapachu! Gotowy walczyć o swoje prawa zbierasz się w sobie, żeby zwrócić mu uwagę. Rozglądasz się i widzisz, że papierosa pali ponadstukilogramowy łysy osiłek w dresie. Widać, że jest podchmielony i pali, bo się czymś zdenerwował. Pomyśl nad dwoma zakończeniami tej historii: w pierwszym wypadku niezłomnie zwracasz uwagę palącemu, a w drugim dajesz sobie spokój. Oceń konsekwencje obu zachowań. Asertywne zachowanie jest nam potrzebne przede wszystkim po to, żeby nauczyć się stawiania swoich granic. W praktyce oznacza to wyrażanie swoich uczuć, myśli, przekonań czy krytyki z szacunkiem i bez naruszania granic innych osób. Nie chodzi jednak o to, żeby za wszelką cenę i w każdej sytuacji walczyć o swoje przekonania. Człowiek asertywny respektuje prawa innych i przede wszystkim – myśli. Zanim podejmie decyzję, jak zachować się w danej sytuacji, oceni konsekwencje swojego działania i weźmie za nie odpowiedzialność.