Łatwo wpaść w przekonanie, że wszyscy tak mają albo że to tylko gorszy okres – czasem rzeczywiście przechodzi, a czasem ciało i psychika zaczynają mówić głośniej, tylko my nie zawsze potrafimy słuchać. I właśnie o tym sobie dziś opowiemy.
Stres to mechanizm obronny, a nie wróg
Stres sam w sobie nie jest czymś złym. To reakcja biologiczna, która przez tysiące lat pomagała nam przetrwać. Przyspieszone bicie serca, napięcie mięśni, wzrost koncentracji – wszystko to miało sens, gdy trzeba było uciec lub działać szybko. Współczesny problem polega na tym, że bodźce stresowe rzadko mają dziś wyraźny koniec. Mail po godzinach, niekończące się zadania, napięta sytuacja finansowa czy konflikty relacyjne nie uruchamiają reakcji „walcz albo uciekaj” na chwilę, lecz na tygodnie albo miesiące. Organizm funkcjonuje wtedy w trybie ciągłego podwyższonego napięcia.
Na krótką metę da się tak działać, czasem nawet skutecznie. Na dłuższą – zaczyna to kosztować zdrowie psychiczne i fizyczne. Stres staje się tłem, a nie reakcją i właśnie wtedy przestaje być adaptacyjny.
Lęk. Informuje, a potem przejmuje stery
Lęk również pełni ważną funkcję. Ostrzega przed zagrożeniem, pomaga przygotować się na trudną sytuację, mobilizuje do działania. Problem zaczyna się wtedy, gdy lęk pojawia się bez wyraźnej przyczyny albo jest nieproporcjonalnie silny w stosunku do sytuacji.
Jeśli myśl o codziennych obowiązkach wywołuje ścisk w żołądku, przyspieszony oddech i natłok katastroficznych scenariuszy, to nie jest już zwykłe zdenerwowanie. Wiele osób próbuje wtedy zająć czymś głowę – pracą, serialami, jedzeniem, przewijaniem telefonu. To działa krótkotrwale, ale lęk nie znika, tylko zmienia formę. Może objawiać się drażliwością, bezsennością, problemami żołądkowymi albo ciągłym poczuciem, że coś jest nie tak, choć trudno wskazać co dokładnie. Lęk przejmuje stery, a codzienne decyzje zaczynają być podporządkowane unikaniu dyskomfortu.
Przemęczenie, które nie mija
Zmęczenie jest dziś niemal znakiem rozpoznawczym dorosłości. Tyle że istnieje różnica między zmęczeniem po intensywnym tygodniu a stanem, w którym odpoczynek przestaje działać. Jeśli po wolnym weekendzie nadal czujesz ciężkość w ciele, brak energii i niechęć do wszystkiego, to sygnał, że organizm może być przeciążony nie tylko fizycznie.
Przemęczenie psychiczne często objawia się problemami z koncentracją, spadkiem motywacji, zobojętnieniem albo nadmierną drażliwością. Rzeczy, które wcześniej sprawiały przyjemność, zaczynają być obojętne lub męczące. Jeśli zaczynasz czuć, że musisz się zmuszać, a każdy kolejny dzień jest do odhaczenia – to moment, w którym warto się zatrzymać i uczciwie zapytać siebie, czy to nadal normalne zmęczenie, czy już sygnał ostrzegawczy.
„Wszyscy tak mają”
Jednym z największych problemów w rozmowie o zdrowiu psychicznym jest porównywanie się do innych. Skoro znajomi też są zestresowani, skoro w pracy wszyscy narzekają, skoro tempo jest takie, a nie inne – to łatwo uznać własne objawy za coś oczywistego.
Tyle że powszechność problemu nie oznacza, że jest on niegroźny. Wysoki poziom stresu i lęku w społeczeństwie nie jest normą biologiczną, tylko skutkiem stylu życia. Jeśli Twoje samopoczucie wpływa na relacje, sen, zdrowie, zdolność do pracy albo czerpanie przyjemności z życia, to nie ma znaczenia, że inni jakoś dają radę. Każdy organizm ma swoje granice, a ich przekraczanie nie zawsze kończy się spektakularnym kryzysem. To może być osuwanie się w stan, który staje się powoli nową, gorszą normalnością.
Nie ignoruj tych sygnałów
Nie istnieje jedna uniwersalna lista objawów, po której można jednoznacznie stwierdzić, że potrzebna jest pomoc. Są jednak sygnały, które powinny zapalić czerwoną lampkę.
Należą do nich:
- długotrwałe problemy ze snem
- ciągłe napięcie w ciele
- napady lęku
- uczucie pustki
- nadmierna drażliwość
- częste bóle głowy lub brzucha bez jasnej przyczyny
- poczucie utraty kontroli nad własnymi emocjami
Ważnym sygnałem jest też myśl, że tak już będzie zawsze albo że nie ma sensu nic zmieniać. To nie są oznaki słabości, tylko informacje wysyłane przez układ nerwowy. Ignorowanie ich zwykle nie prowadzi do samoistnej poprawy, lecz do dalszego pogłębiania problemu.
Poszukiwanie pomocy to nie porażka
Wciąż panuje przekonanie, że po pomoc psychologiczną sięgają tylko osoby w skrajnym kryzysie. Tymczasem wsparcie specjalisty jest narzędziem, które pozwala lepiej zrozumieć siebie, swoje reakcje i granice. To przestrzeń, w której można bez ocen przyjrzeć się temu, co naprawdę obciąża. Nie chodzi o etykietowanie czy szybkie diagnozy, lecz o odzyskanie wpływu. Czasem wystarczy kilka rozmów, by nauczyć się inaczej regulować stres, stawiać granice albo zmienić destrukcyjne schematy myślenia. Innym razem potrzebny jest dłuższy proces. Każda z tych dróg jest w porządku. Najważniejsze jest to, że decyzja o szukaniu pomocy nie oznacza, że sobie nie radzisz. Oznacza, że traktujesz swoje zdrowie poważnie.
Gdzie kończy się wytrzymałość
Żyjemy w kulturze, która premiuje wytrzymałość, a niekoniecznie uważność na własne potrzeby. Tymczasem dbanie o siebie nie polega tylko na urlopie raz w roku czy okazjonalnym lenistwie. To także umiejętność rozpoznawania sygnałów przeciążenia i reagowania na nie zanim przerodzą się w poważniejszy problem.
Lęk, stres i zmęczenie są częścią życia, ale nie muszą go definiować. Jeśli masz poczucie, że od dawna funkcjonujesz na rezerwie, warto potraktować to jako zaproszenie do zmiany, a nie dowód słabości. Czasem pierwszy krok to rozmowa z kimś zaufanym, czasem z profesjonalistą. Niezależnie od formy, to krok w stronę odzyskania równowagi, a nie ucieczka od odpowiedzialności!