Pustynia Bayuda w środkowym Sudanie przez długi czas pozostawała białą plamą na mapach archeologów. Ten surowy, niegościnny teren zaczął odkrywać swoje tajemnice dopiero w obecnym stuleciu. Polscy naukowcy są jednymi z tych, którzy systematycznie odsłaniają kolejne warstwy przeszłości. Od ponad sześciu lat zespół kierowany przez dr. Henryka Panera z Polskiego Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW bada […]

Głęboko pod ziemią, na przedmieściach jednego z największych indyjskich miast, archeolodzy natknęli się na coś, co spoczywało w ukryciu przez ponad dwa tysiące lat. O co dokładnie chodzi? W Chennai w stanie Tamil Nadu, pod dwumetrową warstwą gleby, czekała niespodzianka, która może znacząco uzupełnić naszą wiedzę o regionie. Okazało się, że to sarkofag wykonany z […]

Samo serce Drogi Mlecznej znów zaskakuje. Astronomowie namierzyli tam niezwykły sygnał radiowy, który może stanowić coś więcej niż kolejną kosmiczną ciekawostkę. To odkrycie otwiera fascynującą możliwość – sprawdzenia fundamentalnych praw fizyki w najekstremalniejszych warunkach, jakie znamy. Od dziesięcioleci rejon wokół supermasywnej czarnej dziury Sagittarius A* przyciąga uwagę naukowców jak kosmiczny magnes. Teraz, dzięki nowo wykrytemu […]

W świecie robotów łatwo wpaść w pułapkę: dokładamy coraz lepszą kamerę, a potem i tak okazuje się, że maszyna gubi się przy pierwszym ciasnym zakręcie, zderza się z przeszkodą wystającą z boku albo reaguje z opóźnieniem, bo trzeba przeliczyć zbyt dużo danych. W praktyce w nawigacji bliskiego zasięgu wygrywa nie ten, kto ma najładniejszy obraz, […]

Nie każda śmierć masywnej gwiazdy wygląda jak hollywoodzki finał z błyskiem widocznym z drugiego końca kosmosu. Czasem spektakularnej supernowej… po prostu nie ma. A mimo to dzieje się coś znacznie bardziej ostatecznego: rdzeń zapada się i rodzi się czarna dziura. Teraz astronomom udało się prześledzić taki cichy zgon wyjątkowo dokładnie – na tyle, by złożyć […]

W 1986 roku sonda Voyager 2 przeleciała obok Urana i… zostawiła naukowcom zagadkę na prawie cztery dekady. Dane z przelotu wskazywały, że planeta miała wyjątkowo silny pas promieniowania elektronowego – niemal na granicy tego, co taki układ w ogóle potrafi utrzymać. Problem w tym, że reszta środowiska magnetycznego Urana wyglądała zaskakująco pusto, jakby brakowało paliwa […]

Niedaleko Edynburga przez blisko dwa tysiące lat spoczywała zagadkowa spuścizna starożytnego świata. Jak wykazały wstępne badania, to świadectwo wiary, która podtrzymywała na duchu żołnierzy służących na samym krańcu znanego im świata. Dwa starannie rzeźbione ołtarze, datowane na okolice140 roku, zostały wydobyte z rzymskiego fortu Inveresk w East Lothian. Po latach skrupulatnych ekspertyz ich autorzy postanowili […]

Trabzon to tureckie miasto, którego historia sięga starożytności, dlatego można się tam spodziewać wielu odkryć. Pod jego współczesnymi ulicami, na głębokości kilku metrów, archeolodzy natrafili na jedno z takowych. Odnaleziona dzięki wykopaliskom struktura ujawnia, jak funkcjonowały dawne szlaki handlowe. To wyjątkowo rzadko spotykany obiekt, o czym najlepiej świadczy fakt, iż dotychczas na całym świecie znaleziono […]

W Serbii pewna inwestycja infrastrukturalna odsłoniła zupełnie inną warstwę historii, zmuszając naukowców do pośpiechu, a budowlańców do cierpliwości. Okolice miasta Nisz trafiły natomiast na usta archeologów z różnych części świata. Prowadzone tam przygotowania do budowy obwodnicy kolejowej ujawniły, że na odcinku o długości ponad pół kilometra, tuż pod powierzchnią ziemi, znajduje się rozległa osada z […]

Fizyka kwantowa nie przestaje zadziwiać, prezentując stany materii, których własności trudno sobie wyobrazić. Jednym z takich egzotycznych tworów jest nadciecz – płyn pozbawiony lepkości, zdolny do niekończącego się przepływu bez najmniejszych strat energii. Jeszcze bardziej niezwykły jest supersolid, który jakby łączył sprzeczności: uporządkowaną strukturę kryształu z swobodą płynięcia charakterystyczną dla nadcieczy. Do tej pory uzyskiwano […]

Wyobraźcie sobie, że nasza planeta w swojej rocznej wędrówce wokół Słońca nie przemierza pustki, ale prawdziwy kosmiczny strumień pełen materii z odległych zakątków galaktyki. Brzmi jak scena z filmu science fiction? Najnowsze odkrycie sugeruje, że to może być nasza codzienna rzeczywistość. Atmosfera Ziemi, jak się okazuje, pełni nie tylko funkcję ochronnej tarczy, ale także rolę […]

Nie wszystkie jądra atomowe są sobie równe. Część z nich zachowuje się tak, jakby miała w środku ukryty pancerz – jest wyraźnie stabilniejsza, trudniej je rozchwiać, rzadziej ucieka w stronę rozpadu. Fizycy od dekad opisują ten efekt pojęciem liczb magicznych, ale długo brakowało satysfakcjonującej odpowiedzi na pytanie: skąd one właściwie biorą się w samej fizyce […]

Na orbicie okołoziemskiej pod koniec 2025 roku przeprowadzono test, który łatwo było przegapić, bez widowiskowych nagłówków i bez wielkiej misji z udziałem astronautów. A jednak to właśnie takie ciche eksperymenty często decydują o tym, czy dana technologia jest tylko efektownym prototypem, czy czymś, co realnie da się kiedyś zabrać w wieloletnią podróż w kosmos. Po […]

Gdy zimnowojenna rywalizacja sięgała zenitu, a strach przed utratą łączności był realny, amerykańskie dowództwo sięgnęło po rozwiązanie, które dziś przywodzi na myśl co najwyżej owoc wyobraźni nastolatka. Zamiast polegać na kaprysach ziemskiej atmosfery, Amerykanie chcieli stworzyć własną, odbijającą fale warstwę. I to z materiału, który akurat był pod ręką. Podstawowy problem lat 60. był prosty: […]

Ściany Wieczernika w Jerozolimie od stuleci skrywają tajemnicę, która dopiero teraz zaczyna być rozszyfrowywana. To miejsce, uznawane za scenę Ostatniej Wieczerzy, przez wieki przyciągało rzesze wiernych, a teraz okazuje się, że wielu z nich pozostawiło po sobie trwały, choć niewidoczny gołym okiem ślad. Międzynarodowy zespół naukowców, w tym badacze z Austriackiej Akademii Nauk, zastosował nowoczesne […]

W spokojnym parku krajobrazowym Wandlebury, oddalonym zaledwie o kilka kilometrów od centrum Cambridge, studenci archeologii natknęli się na zbiorowy grób sprzed ponad tysiąca lat. To, co w nim znaleziono, wprawiło w zakłopotanie nawet doświadczonych badaczy. Wśród szczątków dziesięciu młodych mężczyzn, niektórych kompletnych, innych rozczłonkowanych w niezwykły sposób, uwagę przykuwa szkielet osoby o imponującym wzroście. Odkrycie, […]

Przez całe stulecie niepozorny przedmiot spoczywał w jednym z uniwersyteckich muzeów, skatalogowany jako zwykłe szydło. Dopiero nowe spojrzenie badaczy ujawniło, że ten skromny kawałek miedzi to w rzeczywistości jedna z najwcześniejszych technologicznych innowacji w dziejach ludzkości. Artefakt wydobyty w latach 20. ubiegłego wieku z egipskiego stanowiska Badari przeszedł właśnie rewizję. Okazuje się, iż na długo […]

Ziemia wciąż potrafi zaskakiwać. Gdzieś głęboko pod naszymi stopami, w niedostępnym jądrze, może skrywać się jeden z największych sekretów dotyczących powstania naszej planety i pochodzenia wody. Najnowsze badania sugerują, że centrum naszej planety może zawierać ogromne ilości wodoru – tak duże, że przyćmiewają one wszystko, co znamy z powierzchni. Zespół naukowców z Uniwersytetu Pekińskiego oszacował, […]

Granica między biologią a technologią staje się coraz cieńsza, a czasem wręcz znika. Z Moskwy docierają informacje o projekcie, który bardziej niż z raportu technologicznego przypomina fabułę filmu sci-fi. Rosyjski startup Neiry pracuje nad przekształceniem żywych ptaków w zdalnie sterowane urządzenia. W końcówce 2025 roku miały miejsce kontrolowane loty nad stolicą Rosji. Gołębie wyposażone w […]

Astronomowie przyzwyczaili się, że kosmos potrafi zaskakiwać, ale czasem trafia się odkrycie, które podważa fundamenty dotychczasowej wiedzy. Teleskop Kosmiczny Hubble’a prawdopodobnie właśnie dostarczył takiego przypadku, rejestrując obiekt zmuszający do ponownego przemyślenia, jak rodzą się układy planetarne. W praktyce takie wstrząsy dla teorii zdarzają się najczęściej wtedy, gdy dostajemy nowy typ danych albo wyjątkowo korzystną geometrię […]

Miejsce, do którego światło nigdy nie dociera, a o tlenie można tylko pomarzyć. Tamtejsze ciśnienie zgniatałoby większość znanych nam stworzeń, natomiast temperatura utrzymuje się na poziomie wrzenia wody. Choć brzmi to jak opis odległej planety, to w rzeczywistości chodzi o warstwy skorupy ziemskiej, znajdujące się kilometrami pod naszymi stopami. I właśnie tam, w tym pozornie […]

W małej miejscowości w Nadrenii Północnej-Westfalii skrywała coś wyjątkowo intrygującego. Przed rozpoczęciem prac budowlanych archeolodzy rozpoczęli rutynowe badania, które szybko przerodziły się w odczytywanie nieznanych kart historii. Pod warstwami gleby odkryto pozostałości aktywności człowieka z trzech odległych epok, od epoki brązu po czasy, gdy na tych terenach stacjonowały legiony rzymskie. Znalezisko przyciągnęło uwagę badaczy z […]

Wzgórze Gawroniec w Świętokrzyskiem okazuje się wyjątkowo łakomym kąskiem pod względem archeologicznym. Właśnie tam, pod warstwą ziemi i historii, czeka coś więcej niż tylko pojedyncze ślady po dawnych mieszkańcach. Najnowsze analizy pokazują skalę zaskakującej aktywności sprzed tysięcy lat. Dzięki wykorzystaniu nowoczesnych metod, które pozwalają zajrzeć pod powierzchnię gruntu bez wbicia łopaty, eksperci byli w stanie […]

Archeolodzy działający na terenie Peru trafili na coś, co trudno nazwać inaczej niż sensacją. Odkrycie to czekało na nich pod warstwami ziemi przez cztery tysiąclecia. Znalezisko, jakie miało miejsce w Huaca Yolanda, to monumentalne dzieło sztuki, które zmusza naukowców do rewizji poglądów na temat duchowości i organizacji najwcześniejszych społeczeństw andyjskich. Mural jest na tyle unikalny, […]