Cokolwiek by mówić o Krzyżakach, jedno jest pewne – sami ich sobie na kark sprowadziliśmy. Zrobił to Konrad Mazowiecki w 1226 r. Nadał im dwa grody opodal dzisiejszego Torunia i ziemię chełmińską. Sądził, że zrobił świetny interes. Pomylił się Począwszy od XIII wieku, na pograniczu polsko-pruskim coraz częściej zaczęło dochodzić do zbrojnych potyczek. Plemienne i […]

Arktyka od dawna postrzegana jest jako swoista „klimatyczna lodówka” naszej planety, w której w stanie zamrożonym spoczywają gigantyczne zasoby materii organicznej. Jednak najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców z University of Leeds, opublikowane w prestiżowym periodyku Earth’s Future, rzucają nowe, niepokojące światło na stabilność tego systemu. Wynika z nich, że proces rozmarzania wieloletniej zmarzliny postępuje w sposób znacznie […]

Różnego rodzaju wierzenia towarzyszą ludzkości od tysięcy lat, choć oczywiście niektóre pozostają słabo poznane. Naukowcy starają się to zmienić, zgłębiając tajniki religii wyznawanych przez człowieka na przykład w Egipcie. Prowadzone w tym kraju wykopaliska odsłoniły pozostałości świątyni poświęconej zapomnianemu bóstwu związanemu z Nilem. Ruiny świątyni na obrzeżach pustyni Synaj Archeolodzy wybrali się na obrzeża pustyni […]

Przez ponad tysiąc lat monumentalne grobowce z kamienia, czyli megality, były jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu neolitycznej Europy. Powstawały od ok. 4300 do 3100 roku p.n.e. i służyły jako zbiorowe miejsca pochówku, często dla całych społeczności. Nagle jednak, pod koniec IV tysiąclecia p.n.e., ich budowa niemal całkowicie ustała na ogromnym obszarze od dzisiejszej Francji […]

Defekty w półprzewodnikach zwykle mają złą prasę. W materiałoznawstwie brzmią trochę jak rysa na nowym lakierze: niby drobiazg, ale najlepiej, żeby jej nie było. Tymczasem najnowsza praca pokazuje, że czasem właśnie taka niedoskonałość potrafi zrobić coś pożytecznego. I to nie w sensie kosmetycznej ciekawostki, tylko bardzo konkretnej zmiany w tym, jak materiał obchodzi się ze […]

Nie wszystko w chemii da się zobaczyć wprost. Czasem najważniejszy etap reakcji przypomina człowieka, który przebiegł przez pokój tak szybko, że nikt nie zapamiętał twarzy, ale wszyscy widzą jeszcze kołyszącą się firankę. Wiadomo, że coś się wydarzyło. Trudniej uchwycić co dokładnie, kiedy i dlaczego akurat wtedy. Właśnie z takim problemem od lat mierzą się badacze […]

Powierzchnie zwykle kojarzą się z czymś spokojnym: taflą, warstwą, granicą. Fizyka widzi je inaczej. Dla niej powierzchnia bywa żywym frontem zdarzeń, na którym coś nieustannie narasta, faluje, przypadkowo się marszczy i układa według reguł, których na pierwszy rzut oka w ogóle nie widać. Właśnie dlatego tak ważne okazało się nowe potwierdzenie jednego z najbardziej wpływowych […]

Gdy astronomowie patrzą na odległe planety, zwykle widzą raczej ślady niż sam świat: linie w widmie, subtelne ubytki światła, chemiczne podpisy rozpisane na długości fal. Tym ciekawsze są momenty, kiedy z tych drobiazgów udaje się wydobyć coś naprawdę fundamentalnego. Właśnie taki przypadek dotyczy WASP-189b, planety oddalonej o około 320 lat świetlnych, która pomogła potwierdzić jedno […]

Badania nad zapomnianą kompozycją sprzed ponad stu lat okazują się nawet bardziej fascynujące, niż moglibyśmy sądzić. Podważają bowiem przekonanie, że odnalezienie zapisów nutowych pozwala wiernie odtworzyć oryginalne brzmienie utworów z dalekiej przeszłości. W wielu przypadkach jest wręcz przeciwnie, co potwierdzają najnowsze doniesienia. Odtwarzanie dawnej muzyki to znacznie większe wyzwanie niż się wydawało Punktem wyjścia dla […]

W regionie Karelii, na obszarze historycznie należącym do Przesmyku Karelskiego, miało miejsce znalezisko odnoszące się do grobu wojownika. Liczący około 800 lat pochówek bez wątpienia należał do wysoko postawionego człowieka, choć najcenniejsze okazały się nie kosztowności, lecz niewielkich rozmiarów artefakt. Odkryty na terenie Rosji pochówek datowany jest na XIII wiek. Był to okres intensywnych przemian […]

To był ewenement na skalę światową. Podczas II wojny światowej Rosjanie stworzyli kobiecy pułk bombowy. Niemcy szybko nauczyli się go bać… I nagle… Co to jest, ostrzał!? – wykrzyknęła sowiecka lotniczka Raisa Aronowa. – Wokół samolotu gęstym deszczem zamigotały różnokolorowe ogniste paciorki. Dobiegło nas złowrogie gdakanie działek przeciwlotniczych, w powietrzu pojawiły się kłębki czarnego dymu. Zaczęłam […]

Dzieci, które zasiadały na tronie, szybko traciły swą niewinność. Często stawały się kapryśne i okrutne. Jeśli nie zginęły wskutek dworskich intryg, wyrastały na dziwaków, psychopatów lub… świętych W cesarstwie rzymskim władzę zdobywało się siłą – własną i stojącego za plecami wojska. Wykluczało to z walki o nią nieletnich, ale kilka wyjątków się zdarzyło. W 217 […]

Badacze eksplorujący Państwo Środka odkryli rozbudowany system kanałów wodnych sprzed około czterech tysięcy lat. Przypisywany okresowi dynastia Xia, stanowi jeden z najważniejszych dowodów na istnienie zaawansowanej organizacji państwowej i inżynierii już na bardzo wczesnym etapie historii tego regionu. Rozległy system zarządzania wodą w Państwie Środka Odkrycie miało miejsce na stanowisku Wangchenggang w prowincji Henan, które […]

Jurij Gagarin był pierwszym człowiekiem w kosmosie. Oficjalnie. W rzeczywistości przed nim (i po nim) w kosmosie ginęli inni radzieccy kosmonauci. Ich ostatnie minuty uwiecznili dwaj bracia z Włoch Czy jest łączność? Czterdzieści jeden… Widzę płomień! Gorąco, gorąco, jest mi bardzo gorąco. Pomóżcie mi! Widzę ogień! Jest gorąco, gorąco mi, Wrócę? Wrócę? Czy ja wrócę… […]

W głębinach oceanu, u wybrzeży japońskiej wyspy Kiusiu, drzemie jeden z najbardziej fascynujących i potencjalnie niebezpiecznych obiektów geologicznych na naszej planecie. Kaldera Kikai, pozostałość po potężnym wulkanie, jest miejscem, w którym około 7300 lat temu doszło do największej znanej erupcji w obecnej epoce geologicznej – holocenie. Najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie Communications Earth & Environment rzucają nowe, […]

W świecie współczesnej nauki i technologii rzadko spotykamy substancje tak wszechstronne, a jednocześnie tak niszczycielskie jak PFAS. Choć ich nazwa brzmi technicznie i obco, per- i polifluoroalkilowe substancje (PFAS) stały się nieodłącznym elementem naszej cywilizacji. Jak ostrzega dziennikarka śledcza Mariah Blake, autorka głośnej książki „They Poisoned the World”, mamy do czynienia z jednym z największych skandali […]

Kiedy myślimy o rzymskich podbojach, niemal automatycznie widzimy legionistę z tarczą, hełmem i krótkim mieczem. Taki obraz sprowadza sukces starożytnego Rzymu do prostej historii o lepszym żołnierzu, większej dyscyplinie i brutalniejszej walce wręcz. Problem polega jednak na tym, że w ten sposób patrzymy głównie na moment uderzenia, a nie na cały mechanizm, który w ogóle […]

Jedna z najbardziej ambitnych ekspedycji oceanicznych ostatnich lat przyniosła odkrycia, które pokazują słabo poznane realia życia w ekstremalnych warunkach. Naukowcy badający najgłębsze rowy oceaniczne w pobliżu Japonii natrafili nie tylko na rekordowo głęboko żyjące ryby. Sprawy przybrały jeszcze ciekawszy obrót, nie da się przypisać do żadnej znanej grupy zwierząt. Życie niemal 10 kilometrów pod powierzchnią […]

Brytyjska firma Pulsar Fusion ogłosiła, że w marcu 2026 roku po raz pierwszy uzyskała plazmę w testowym układzie wydechowym programu Sunbird. To wciąż bardzo wczesny etap prac, ale jednak ważny: projekt, który do tej pory dla wielu brzmiał jak ambitna wizja z pogranicza kosmicznej inżynierii i science fiction, zostawił po sobie pierwszy namacalny ślad w […]

Przez długi czas rozmowa o sztucznej inteligencji w matematyce była dość wygodna. Modele mogły pomagać w obliczeniach, porządkować notatki, podpowiadać definicje, czasem rozpisać znany argument. To wszystko było użyteczne, ale wciąż dalekie od miejsca, w którym zaczyna się prawdziwie twórcza matematyka. Nowe badanie z Vrije Universiteit Brussel sugeruje jednak, że ta granica właśnie zaczyna się […]

Zimą dyskusja o elektromobilności w Polsce niemal zawsze schodzi na ten sam tor: “a co, gdy przyjdzie mróz?”. Nie chodzi nawet o rekordowe temperatury poniżej zera, bo nawet kilkustopniowy mróz to problem, jeśli weźmiemy pod uwagę zwykłą codzienność, czyli krótkie trasy, ładowanie czy nawet coś tak prozaicznego w spalinowym odpowiedniku, jak ogrzewanie kabiny. Mróz nie […]

Energia termojądrowa od lat zapisana jest w podręcznikach fizyki jako teoretycznie nieograniczone źródło czystej energii. Niestety jednak w praktyce jej ujarzmienie okazuje się jednym z najtrudniejszych wyzwań, przed jakimi stanęła ludzka nauka. Czy jednak oto właśnie pewien startup skierował nasz gatunek na dobre tory w kwestii jej opanowania? Nowozelandzki startup OpenStar Technologies właśnie przeprowadził eksperyment, […]

Wiosenne ocieplenie w świecie technologii zwykle oznacza wysyp gorących ofert, które pozwalają na zakup sprzętu w korzystniejszych cenach. W tym tygodniu na pierwszy plan wysuwają się urządzenia, które stawiają na ścisłą współpracę ze sztuczną inteligencją Gemini oraz najnowszymi systemami operacyjnymi. Niezależnie od tego, czy Twoim celem jest opanowanie chaosu w rodzinnym grafiku, czy potrzebujesz potężnej […]

Nie każda premiera laptopa oznacza realną zmianę. Czasem dostajemy po prostu nowy procesor, trochę lepszy ekran i kolejną obudowę, która ma wyglądać nowocześniej od poprzedniej. Są jednak też takie momenty, w których sprzęt zaczyna sugerować, że zmienia się coś więcej niż sama specyfikacja. Nowe Zenbooki A14 i A16 firmy ASUS dobrze wpisują się właśnie w […]