Jak więc zaprojektować imponujące centrum sztuki i nauki na skraju tak wyjątkowego kompleksu leśnego, żeby płynnie połączyć świat technologii ze światem przyrody? Odpowiedź na to trudne wyzwanie znalazła renomowana pracownia architektoniczna WXCA, wygrywając prestiżowy konkurs na koncepcję budynku, który w niesamowity sposób wnika w tkankę leśną i czyni z samej Puszczy najważniejszego współtwórcę całej przestrzeni.
Łagodne przejście od architektury do dzikiej natury
Mowa o projekcie Xylopolis, czyli Centrum Sztuki i Nauki o Drewnie, które powstanie w Hajnówce, na siedmiohektarowej działce zlokalizowanej przy ulicy docenta Adama Dowgirda, tuż przy granicy z Puszczą Białowieską. Rozstrzygnięcie konkursu architektonicznego nastąpiło 3 września 2026 roku, a zwycięski zespół WXCA otrzymał nagrodę w wysokości 40 tysięcy złotych oraz zaproszenie do dalszych prac nad szczegółowym projektem wykonawczym.
Kluczem do sukcesu zwycięskiej koncepcji okazało się niezwykle wrażliwe podejście do zagospodarowania przestrzeni. Architekci z WXCA podzielili cały program użytkowy na cztery główne strefy: wejściową, eventową, kulturalną oraz edukacyjno-przyrodniczą. Wszystko zostało starannie zaplanowane, a poszczególne moduły dopasowano precyzyjnie do istniejącego już na działce ukształtowania zieleni oraz wieku poszczególnych fragmentów leśnego ekosystemu. To budynek ma się dostosować do przestrzeni, a nie odwrotnie, w końcu Puszcza jest i ważniejsza i – oczywiście – była tam pierwsza.
Projektanci nie stawiali też na pojedynczy, zwarty gmach, tylko poszli w stronę organicznej, tektonicznej formy połączonych ze sobą pawilonów. Taka architektura pozwala na stopniowe i naturalne przechodzenie od czystej architektury do dzikiego krajobrazu. Odwiedzający zaczną swoją przygodę od poznawania drewna jako surowca i zaawansowanej technologii, przechodzą przez strefy kultury i nauki, by na końcu wyjść bezpośrednio w gęstwinę leśną.
Na każdym kroku znajdą również przeszklenia, otwierające wnętrza na otaczającą zieleń, dachy obiektów zostaną pokryte zostaną żywą roślinnością, a pomiędzy poszczególnymi pawilonami zaplanowana będzie sieć drewnianych tarasów, otwartych placów i spacerowych ścieżek. Drewno będzie więc tematem wystawy i podstawowym materiałem konstrukcyjnym, z którego zostanie wzniesiony ten kompleks.
Las jako żywa wystawa
W samym Xylopolis najważniejsze będzie drzewo, a odwiedzający będą mogli wręcz uczestniczyć w cyklu jego życia. Ta wystawa będzie stałym elementem, jednak wewnątrz budynku pojawiać się będą również czasowe ekspozycje. Odwiedzający będą też mogli skorzystać z warsztatów, pójść na kawę czy obejrzeć różne materiały multimedialne. Organizowane tam będą ponadto wydarzenia lokalne i ogólnopolskie. Innymi słowy, znajdzie się miejsce na wszystko.
Mimo tego, całość została przemyślana tak, by goście ani na moment nie zapomnieli, gdzie się znajdują. Dlatego nawet otaczający teren stanowić będzie przedłużenie programu edukacyjnego. Zaplanowano tam specjalne przestrzenie plenerowe, w których lekcje i warsztaty przyrodnicze będą mogły odbywać się na świeżym powietrzu, w bezpośrednim kontakcie z roślinnością.
Oczywiście kwestie ekologiczne i zrównoważony rozwój też zostały uwzględnione. Projektanci pomyśleli o zaawansowanych systemach retencji wody opadowej oraz czynnej ochronie lokalnej bioróżnorodności. To nie będzie zwykły budynek, jakich pełno w miastach. To będzie prawdziwa brama do Puszczy Białowieskiej, stworzona z poszanowaniem dla tego narodowego skarbu.
Niestety, trochę jeszcze potrwa, zanim pierwsi odwiedzający będą mogli przestąpić progi Xylopolis w Hajnówce. Otwarcie obiektu zaplanowano bowiem na 2029 rok. Mimo tego, już na etapie projektu nowe Centrum Sztuki i Nauki o Drewnie ma szansę stać się nie tylko unikalną atrakcją turystyczną na mapie Polski, ale przede wszystkim symbolem nowoczesnego myślenia o architekturze, która nie rywalizuje z przyrodą, lecz staje się jej naturalnym, otwartym dopełnieniem.
Źródło: WXCA