Czym są cechy charakteru?

W języku potocznym często zdarza się ludziom mylić cechy charakteru z cechami osobowości. Tymczasem pojęcia te nie są ze sobą tożsame, warto zatem przyjrzeć się ich ogólnym definicjom.

Hans Eysenck, znany angielski profesor psychiatrii, określał osobowość jako względnie niezmienną organizację charakteru, temperamentu, intelektu i właściwości fizycznych, które decydują o specyficznych sposobach przystosowania się do otoczenia. Definicja Eysencka nie jest oczywiście wiążąca; na przestrzeni lat pojawiały się konkurencyjne modele dotyczące tego, jak opisywać cechy osobowości człowieka. Autorzy zgadzają się jednak na ogół, że osobowość to po prostu zestaw pewnych cech charakteru.

Charakter będzie zatem z kolei trzonem osobowości, którego podstawę stanowi siła woli, sposób reagowania na docierające do nas bodźce, oraz zasady, jakimi kierujemy się w życiu.

Na charakter składają się jego określone cechy, modelowane w ciągu całego życia. Tym, co kształtuje cechy ludzkie, będzie zarówno wychowanie, jak i indywidualna aktywność, a także przeżyte doświadczenia... oraz po prostu geny. Niebagatelnym czynnikiem okaże się także wiek: wraz z procesem starzenia postępują zmiany organiczne, które wydatnie wpływają na charakter. 

Cechy charakteru dzielimy na pozytywne i negatywne, a zatem dobre i złe. Taki podział wydaje się na pierwszy rzut oka dość klarowny, ale wiąże się z nim nierozerwalnie problem rozumienia i oceny. Kto powinien decydować o wartościowaniu poszczególnych cech? Czy ta sama cecha zawsze okazuje się pożądana lub nieakceptowana?

Tak postawioną kwestię można rozpatrywać z wielu perspektyw. Inną odpowiedź uzyskamy w gabinecie psychoterapeutycznym, inną podczas rozmowy rekrutacyjnej w międzynarodowej korporacji, a jeszcze inną w trakcie dyskusji z partnerem lub przyjacielem. Zresztą, nawet w tym samym środowisku określone cechy mogą być wartościowane odmiennie w zależności od aktualnego kontekstu sytuacyjnego.