Zanim na Ziemi pojawiły się dinozaury, ryby i pierwsze lasy, po dnie pradawnych mórz pełzały organizmy, które dopiero “uczyły się” bycia zwierzętami. Ich skamieniałości to dziś jedne z najważniejszych wskazówek, jak naprawdę wyglądał początek złożonego życia na naszej planecie. Wyobraź sobie Ziemię, na której nie ma jeszcze ryb, drapieżników ani raf. Jest ocean, osady i […]

Zwierzęta rzadko odpowiadają na zagrożenie siłą. Zamiast tego wykorzystują inne strategie – modyfikują sygnały wzrokowe, chemiczne i behawioralne, by zniechęcić drapieżnika. To efekt milionów lat selekcji, która nagradza spryt, nie siłę. Najlepszą obroną nie jest ucieczka. Jest nią manipulacja cudzym mózgiem. Tak działa ewolucja. Zwierzę, które potrafi zmusić drapieżnika do zawahania, błędu albo złej decyzji, […]

Wyobraźmy sobie miasto bez plastiku, bez stali, bez betonu z wytwórni. A jednak z kanalizacją, zbiornikami na wodę, drogami, które trzymają kierunek przez dziesiątki kilometrów i murami tak dopasowanymi, że nie wciśniesz między nie żyletki. To nie legendarna Atlantyda, a zadziwiająco zaawansowane technologie sprzed setek, a czasem tysięcy lat. W potocznym języku “technologia” to gadżety […]

Nie uciekają, nie atakują, nie straszą. Te zwierzęta po prostu znikają. Kamuflaż to jedna z najstarszych i najskuteczniejszych strategii przetrwania w świecie przyrody – często bardziej finezyjna niż kły, jad czy pancerz. Kamuflaż w przyrodzie to znacznie więcej niż “kolor ochronny”. To złożony zestaw cech obejmujący barwę, fakturę ciała, kształt, zachowanie, a czasem nawet aktywne […]

Historia technologii to nie tylko pasmo sukcesów. To także cmentarzysko pomysłów, które pojawiły się zbyt wcześnie – w świecie bez odpowiednich materiałów, infrastruktury, energii, danych albo społecznej gotowości. Oto wynalazki, które wyprzedziły swoje czasy – i świat o nich zapomniał. Postęp rzadko przebiega liniowo. Badania historyków technologii pokazują, że przełomowe idee często wyprzedzają swoje czasy […]

Niektóre dźwięki brzmią tak, jakby nie miały prawa istnieć: jęk “spod dna” oceanu, metaliczne strzały z zimowego jeziora albo basowy pomruk, który słyszy tylko część ludzi w mieście. To nie legenda ani creepypasta – te sygnały naprawdę zarejestrowano. Ziemia jest głośna, tylko rzadko słyszymy ją “w pełni”. Większość najbardziej osobliwych dźwięków powstaje w pasmach, które […]

Nie wszystko, co stworzyły dawne cywilizacje, przetrwało próbę czasu. Część najważniejszych miast, świątyń i bibliotek została zniszczona lub zniknęła, zanim ktokolwiek pomyślał o ich ochronie. Zostały po nich tylko opisy, legendy i pytania o to, jak bardzo wpłynęły na rozwój świata, który znamy dziś. Oto skarby, które utraciliśmy bezpowrotnie. Historia ludzkości to nie tylko ciąg […]

Nie wszystkie groby trafiają do muzeów i podręczników. Część z nich wciąż leży gdzieś pod ziemią, pod wodą albo pod współczesnymi miastami – znana tylko z legend, kronik i niejasnych śladów. Oto grobowce, których archeolodzy szukają od dekad, wiedząc, że każdy z nich mógłby zmienić nasze rozumienie historii. Z perspektywy historii grobowce były czymś znacznie […]

Nie trzeba science fiction ani teorii spiskowych, żeby się zdziwić. Wystarczy przyjrzeć się temu, co robi sama natura. Świecące morza, zwierzęta rozmnażające się bez partnera, organizmy, które “zmartwychwstają” po wyschnięciu albo potrafią sterować zachowaniem innych gatunków. To nie wyjątki. To dobrze udokumentowane, opisane w literaturze naukowej zjawiska. Przez długi czas traktowaliśmy je jako biologiczne ciekawostki. […]

Jeśli człowiek kiedyś zniknie z planety, “zwycięzcami” nie będą lwy ani orły. Świat po nas najchętniej przejmą specjaliści od przetrwania: niewybredni, odporni na stres, szybcy w rozrodzie i świetnie radzący sobie w krajobrazie, który sami zbudowaliśmy. To nie jest lista “najsilniejszych” – to lista najlepiej przystosowanych do chaosu. W rozmowach o “końcu świata” zwykle mylimy […]

Plastiki zalewają świat szybciej, niż potrafimy je odzyskiwać, a klasyczne metale coraz częściej nie spełniają wymagań nowoczesnej energetyki, lotnictwa czy elektroniki. Dlatego nauka o materiałach wchodzi dziś w nową fazę: zamiast godzić się na ograniczenia, zaczyna projektować materiały od zera. Zebraliśmy te najciekawsze. Globalna produkcja tworzyw sztucznych przekracza 400 mln ton rocznie, a znaczna część […]

W 2025 roku nauka znów pokazała dwie swoje twarze naraz: cierpliwą, “mrówczą” robotę w laboratoriach oraz momenty, które wyglądają jak skoki w przyszłość. Oto 10 najważniejszych momentów i odkryć mijającego roku. Z jednej strony – coraz lepsze narzędzia do czytania śladów życia sprzed setek tysięcy lat i sprzed dziesiątek milionów. Z drugiej – medycyna, która […]

Kryzysowe sytuacje wymagają podejmowania kontrowersyjnych decyzji, a w tym wywracania reguł do góry nogami. Bo czy w niektórych sytuacjach efekt cieplarniany może być korzystny i zadziałać pozytywnie na przyszłość ludzkości? Fikcyjne scenariusze przedstawione w książkach, grach czy filmach mają to do siebie, że znajduje się w nich zawsze ziarenko prawdy. Na rynku znajdziemy do skonsumowania […]

Co czeka naukę w 2026 roku? Przygotowaliśmy najważniejsze kierunki i wydarzenia, które warto śledzić. Oto nasze prognozy na kolejne naukowe 12 miesięcy. W 2026 r. nauka nie będzie “czekać na przełom”. Ona będzie go testować. Wiele głośnych projektów wchodzi w etap, w którym liczą się twarde terminy, sprzęt, loty, wyniki badań i regulacje. I nagle […]

Nocne niebo wydaje się puste i czarne, choć astronomowie wiedzą, że Wszechświat jest wypełniony miliardami gwiazd i galaktyk. To pozorna sprzeczność, która przez wieki była jednym z największych problemów astronomii. Skoro Wszechświat jest nieskończonym oceanem gwiazd, nocne niebo powinno świecić jak rozżarzona lampa. Każdy fragment ciemności miałby w końcu trafić na jakąś gwiazdę. A jednak, […]

Życie nie zawsze wybiera najprostsze rozwiązania. Wręcz przeciwnie – często wybiera miejsca, które na logikę wydają się, nieodpowiednie. Wrzące źródła, radioaktywne odpady, głębiny oceanów, lód Antarktydy, pustynie bez kropli wody. A jednak coś tam żyje, rośnie, rozmnaża się i ewoluuje. Te organizmy nie są biologiczną ciekawostką – one zmieniają nasze rozumienie granic życia i podpowiadają, […]

Rośliny nie mają mózgu, neuronów ani uszu. A jednak potrafią przekazywać sobie informacje o zagrożeniu, stresie i dostępności zasobów. Robią to szybciej, niż jeszcze niedawno sądzono – i na więcej sposobów, niż długo dopuszczała klasyczna biologia. Jeszcze w połowie XX wieku dominował pogląd, że rośliny są zasadniczo pasywne. Reagują na bodźce, ale nie “przetwarzają informacji”. […]

Świat zachwyca się pierwszym trailerem “Odysei” Christophera Nolana. A my, patrząc na ten spektakl – który do kin trafi w lipcu 2026 roku – zastanawiamy się: dlaczego ta opowieść w ogóle wciąż działa? Co sprawia, że mit sprzed niemal trzech tysięcy lat nadal trafia w czułe punkty współczesnego mózgu, wychowanego na prostej konsumpcji treści i […]

Niektóre zjawiska w przyrodzie powtarzają się z zadziwiającą regularnością, jakby ktoś ustawił im niewidzialny zegar. Trudno uwierzyć, że to wyłącznie przypadek – zwłaszcza, gdy pomyłka oznaczałaby biologiczną katastrofę. Ale jak natura właściwie “odmierza” czas? W świecie ludzi czas odmierzają atomy cezu, drgania kwarcu i zsynchronizowane satelity. A jednak wystarczy wyjść w teren, by zobaczyć coś, […]

Echo potrafi powiedzieć o miejscu więcej, niż nam się wydaje. W górach wraca spokojne i czytelne, w mieście rozpada się na dźwiękowe strzępy. Skąd ta różnica? I co właściwie fizyka dźwięku mówi o otaczającej nas przestrzeni? Echo nie jest po prostu “powtórzonym dźwiękiem”. To fala akustyczna, która odbija się od przeszkody i wraca do słuchacza […]

W różnych częściach świata ludzie zostawiali po sobie znaki, które przez wieki pozostawały niewidoczne. Dopiero zdjęcia lotnicze i satelitarne ujawniły, że są to przemyślane konstrukcje, a nie przypadkowe ślady w terenie. Oto 10 najsłynniejszych z nich. Wiele z tych miejsc łatwo przeoczyć. Stoisz w terenie, patrzysz pod nogi i widzisz kamienie, płytkie rowy, czasem ślad […]

Historia lubi wielkie finały: bitwy, pożary miast, triumfy zwycięzców. Problem w tym, że wiele cywilizacji nie upadło w taki sposób. Nie zostały zdobyte, spalone ani podbite. Po prostu… przestały istnieć. Ich miasta opustoszały, administracja się rozsypała, a ludzie rozeszli się w różnych kierunkach. Gdy archeolodzy natrafiają na takie miejsca – dobrze zaplanowane, rozwinięte, a jednocześnie […]

Podobno historia jest najlepszą nauczycielką, ale ma najgorszych uczniów. W tych wydarzeniach zawiodły nie “maszyny”, ale założenia, uproszczenia lub błędy w przeliczaniu danych. Historia lubi wielkie słowa: wojny, rewolucje, ideologie. Ale bardzo często jej bieg zależał od czegoś znacznie mniej spektakularnego. Od źle przeliczonej liczby, pomylonej jednostki, wadliwego algorytmu albo danych, którym ktoś zaufał bardziej […]

W 2025 roku obchodzimy tysiąclecie koronacji Bolesława Chrobrego. Dokonywane na przestrzeni lat odkrycia archeologiczne w Poznaniu każą nam na nowo przemyśleć postać pierwszego polskiego monarchy. To, co wydobyto spod ziemi Ostrowa Tumskiego, rzuca zupełnie nowe światło na ambicje tego władcy i skalę jego wizji. Badania prowadzone na poznańskiej wyspie ujawniają ślady państwa będącego prawdziwym pomostem […]