Moim zdaniem problem zaczyna się wtedy, gdy zdrowie przestaje być wsparciem, a zaczyna przypominać dodatkowy etat. Taki bez wynagrodzenia, za to z niekończącą się listą zadań. Kroki, białko, sen, nawodnienie, rozciąganie, badania, SPF, jelita, kortyzol, poranne światło, trening siłowy, spacer po posiłku, ograniczenie ekranu, oddech, medytacja, suplementy. Człowiek chciał po prostu poczuć się trochę lepiej, a nagle ma wrażenie, że prowadzi małą firmę o nazwie „ja”. Z działem logistyki, księgowości, kontroli jakości i wiecznie niezadowolonym audytorem wewnętrznym.
I oczywiście można powiedzieć: ale przecież to wszystko jest dobre. Jasne, że jest. Tylko że wiele rzeczy dobrych potrafi zmienić się w źródło napięcia, jeśli zaczniemy traktować je jak test charakteru, o czym niestety miałam okazję się przekonać. Woda jest dobra, ale jeśli aplikacja przypomina o niej tonem elektronicznej niani, po trzecim powiadomieniu człowiek ma ochotę napić się z przekory kawy. Spacer jest dobry, ale jeśli po całym dniu zamiast ulgi pojawia się myśl, że licznik kroków patrzy na nas z rozczarowaniem, coś tu zaczyna zgrzytać.
Wellness potrafi zmienić odpoczynek w zadanie do wykonania
Najdziwniejsze w całym tym zamieszaniu jest to, że nawet odpoczynek można dziś robić niepoprawnie. Dowiedziałam się, że robię to źle. Za krótko. Za późno. W złym świetle. Bez odpowiedniej temperatury w sypialni. Bez rytuału wyciszenia. Bez oddychania przeponowego. Bez dziennika wdzięczności, który u części osób działa kojąco, a u innych budzi pytanie, czy naprawdę trzeba jeszcze pod koniec dnia prowadzić dokumentację własnych emocji.
Dawniej człowiek kładł się spać i rano najwyżej mówił, że noc była słaba. Dziś może spojrzeć w zegarek i dostać raport, z którego wynika, że nie tylko czuje się źle, ale jeszcze ma na to wykres. Sen, który miał regenerować, zostaje zamieniony w wynik. A wynik, jak wiadomo, można poprawić. I tak zaczyna się subtelny absurd: idziesz spać zestresowana tym, czy wystarczająco dobrze śpisz.
Brzmi jak scena z „Black Mirror”, tylko w wersji z ładniejszą pościelą i lampką solną.
Podobnie dzieje się z jedzeniem. Prosty posiłek coraz częściej przestaje być prostym posiłkiem. Staje się decyzją strategiczną. Czy jest wystarczająco białka? Czy glukoza nie skoczy? Czy to dobry moment na kawę? Czy owsianka jest jeszcze rozsądna, czy już podejrzana? Internet potrafi zrobić z jajecznicy debatę akademicką, a z kanapki moralny kompromis. W efekcie człowiek zamiast spokojnie zjeść, zaczyna negocjować z talerzem jak z trudnym klientem.
Ciało nie powinno być stale poddawane audytowi
W zdrowym stylu życia bardzo łatwo zakochać się w kontroli. Monitorujemy sen, mierzymy tętno, liczymy kroki, śledzimy kalorie, zapisujemy cykl, analizujemy trening, sprawdzamy nawodnienie, porównujemy wyniki. Ja na przykład bardzo lubię takie statystyki. Same narzędzia nie są problemem. Potrafią być naprawdę pomocne, szczególnie gdy ktoś chce zrozumieć swoje ciało, wyłapać powtarzalne schematy albo po prostu ruszyć z miejsca. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy narzędzie przestaje być latarką, a zaczyna być reflektorem świecącym prosto w twarz.
Ciało nie potrzebuje codziennie pełnego raportu zarządczego. Nie jest flotą samochodów służbowych, w której trzeba sprawdzić spalanie, przebieg, ciśnienie w oponach i styl jazdy każdego kierowcy. Oczywiście, warto wiedzieć, co się dzieje. Warto robić badania, reagować na sygnały, dbać o podstawy. Ale ciągłe monitorowanie wszystkiego potrafi przesunąć uwagę z czucia na ocenianie. Z pytania „jak się dziś mam?” na pytanie „jak mi dziś poszło?”.
A to zupełnie inna rozmowa.
W psychologii od dawna mówi się o tym, że nadmierna kontrola może zwiększać napięcie. Szczególnie wtedy, gdy dotyczy obszarów, które z natury są zmienne: snu, apetytu, energii, nastroju, wydolności. Organizm nie działa jak aplikacja bankowa, w której wszystko powinno zgadzać się co do grosza. Będzie miał lepsze i gorsze dni. Będzie reagował na cykl, pogodę, stres, relacje, pracę, przypadkowo zjedzoną kolację o dwudziestej drugiej i trzy nieodebrane telefony, które niby nie powinny mieć znaczenia, ale jednak mają.
Zdrowe nawyki męczą, gdy zaczynają udawać moralność
Ruch jest dobry. Sen jest dobry. Warzywa są dobre. Problem pojawia się w chwili, gdy każdemu wyborowi zaczynamy dopisywać ocenę z zachowania. Trening staje się dowodem dyscypliny. Brak treningu – dowodem słabości. Sałatka – symbolem ogarnięcia. Ciastko – małym upadkiem cywilizacji. A przecież czasem ciastko jest po prostu ciastkiem. Nie manifestem przeciwko zdrowiu publicznemu.
To moralizowanie codziennych wyborów jest wyjątkowo męczące, bo nie daje przestrzeni na normalność. Na dzień, w którym wszystko idzie krzywo. Na obiad zrobiony z tego, co było pod ręką. Na spacer bez sensu i celu. Na trening odpuszczony nie dlatego, że „zawiodła silna wola”, ale dlatego, że ciało miało dosyć. Zdrowy styl życia w wersji napięciowej nie pyta, czego dziś potrzebujesz. Pyta, czy wykonałaś plan.
Perfekcyjne zdrowie bywa bardzo niezdrowym pomysłem
Zauważyłam, że uważać na moment, w którym zdrowy styl życia zaczyna przypominać perfekcyjnie zaplanowane mieszkanie z katalogu. Wszystko do siebie pasuje, nic nie leży przypadkiem, kolory są spokojne, światło miękkie, a człowiek boi się usiąść na kanapie, żeby nie zepsuć kompozycji. Zdrowie w takiej wersji wygląda świetnie z zewnątrz, ale bywa kompletnie nieprzyjazne do mieszkania.
Bo zdrowie powinno dawać więcej życia, a nie coraz węższy korytarz akceptowalnych zachowań. Jeśli ktoś nie idzie na kolację ze znajomymi, bo boi się „zepsuć plan”, jeśli odpoczywa tylko wtedy, gdy zegarek potwierdzi niski poziom stresu, jeśli po każdym odstępstwie pojawia się potrzeba rekompensaty, to trudno mówić o swobodzie. To już nie troska, tylko nadzór w legginsach.
Zdrowie bez odrobiny luzu robi się podejrzanie podobne do kolejnej formy pracy. A pracy większość z nas ma już całkiem sporo.
Czasem najzdrowszy wybór wygląda mało ambitnie
Wiem już, że zdrowy wybór nie zawsze ma dobrą oprawę. Czasem jest nim spacer bez aplikacji. Zwykły obiad, który nie spełnia wymogów żadnego trendu, ale syci i nie wymaga osobnego kredytu w sklepie ze zdrową żywnością. Wcześniejsze pójście spać zamiast „jeszcze jednego odcinka”. Odwołanie treningu, bo ciało jest zmęczone, a nie leniwe. Zamknięcie poradnika i zrobienie najprostszej możliwej rzeczy. To jest chyba najtrudniejsze dla osób takich jak ja, które lubią mieć plan. Odpuszczenie nie wygląda jak postęp. Nie daje natychmiastowej satysfakcji, nie układa się w tabelkę, nie pokazuje się dobrze w podsumowaniu tygodnia. Troska o siebie nie musi codziennie wyglądać jak poprawianie siebie. Może wyglądać jak niewchodzenie sobie na głowę.
Zdrowy styl życia powinien mieć w sobie trochę miejsca na życie. Dlatego daje sobie przestrzeń na spontaniczność, na gorszy dzień, na pizzę, na leniwy poranek, na trening zrobiony połowicznie, na spacer, który nie ma żadnego celu poza tym, żeby przewietrzyć głowę. Bez tego całość zaczyna przypominać dietę dla duszy: niby ma być lekko, ale człowiek cały czas chodzi głodny.