Okazuje się bowiem, że najskuteczniejsze, naturalne paliwo dla zmęczonego mózgu nie wymaga wcale specjalistycznych zakupów. Leży dokładnie tam, gdzie rzadko szukamy odpowiedzi na pytania o funkcje poznawcze – na półce w naszej własnej spiżarni lub w koszu na kuchennym blacie.
Jest czerwone, pachnące i bardzo często obecne w naszych daniach
Hiszpańscy naukowcy z Uniwersytetu w Barcelonie postanowili wziąć pod lupę niepozorny produkt, który większość z nas kojarzy wyłącznie z bazą do domowej pomidorówki, sosu do spaghetti albo dodatku do kanapek. Tak, chodzi o pomidory. To powszechnie stosowane warzywo (czy jak wolą puryści, owoc) jest w naszej kuchni bardzo pospolite, ale czy zastanawialiście się, jaki realnie ma wpływ na nasz organizm, zwłaszcza na mózg?
Właśnie temu przyjrzeli się naukowcy, a wyniki badania mocno ich zaskoczyły. To bowiem pierwsze badanie kliniczne na świecie, które wprost powiązało poziom silnego przeciwutleniacza obecnego w przetworach pomidorowych z realnymi, zauważalnymi zmianami w funkcjonalnej łączności ludzkiego mózgu.
W eksperymencie wzięła udział grupa 42 zdrowych dorosłych w średnim wieku, których podzielono na dwa osobne zespoły. Pierwsi uczestnicy otrzymali bardzo proste zadanie – mieli każdego dnia wzbogacać swój jadłospis o zaledwie 35 gramów koncentratu pomidorowego, co w przekłada się na jakieś dwie małe łyżeczki. Druga grupa trafiła do zespołu kontrolnego, stosując dietę mocno ograniczającą produkty bogate w likopen, a więc eliminując z posiłków nie tylko pomidory, ale również arbuzy, grejpfruty czy papaję. Po upływie wyznaczonego czasu wszystkich poddano szczegółowym testom sprawdzającym funkcje poznawcze.
Wyniki nie pozostawiały wątpliwości – osoby regularnie jedzące koncentrat uzyskiwały zdecydowanie lepsze rezultaty w testach wymagających skupienia uwagi, szybciej przetwarzały skomplikowane informacje i znacznie lepiej radziły sobie z zapamiętywaniem trudnych powiązań, takich jak chociażby szybkie dopasowywanie nazwisk i imion do oglądanych twarzy.
Co dokładnie dzieje się w głowie?
Samo rozwiązanie testów na kartce papieru to jednak dopiero początek. Aby zrozumieć biologiczne tło tego zjawiska, naukowcy poddali czternastu uczestników eksperymentu szczegółowym skanom mózgu. Obrazy uzyskane za pomocą aparatury diagnostycznej ujawniły niezwykle ciekawy mechanizm. Okazało się bowiem, że po włączeniu do diety koncentratu pomidorowego w niektórych kluczowych sieciach neuronowych doszło do funkcjonalnej reorganizacji połączeń. Mówiąc prościej i bardziej obrazowo – mózg zaczął skutecznie wyciszać zbędny szum informacyjny z otoczenia, skupiając całą swoją moc obliczeniową na aktualnie wykonywanym zadaniu.
Badacze zauważyli wyraźną zmianę aktywności w obszarach odpowiedzialnych za uwagę, zapamiętywanie oraz szybkie podejmowanie decyzji. Zmiany te wiążą się z obecnością likopenu – wyjątkowo silnego przeciwutleniacza, który ma unikalną zdolność pokonywania bariery krew-mózg. Wnikając do tkanki nerwowej, likopen działa jak naturalna tarcza ochronna, chroniąc delikatne komórki przed szkodliwym stresem oksydacyjnym oraz mikrostanami zapalnymi.
U osób spożywających koncentrat zaobserwowano także wyraźny wzrost poziomu białka BDNF, czyli czynnika neurotroficznego pochodzenia mózgowego. To właśnie to białko odpowiada za plastyczność naszych neuronów, ich prawidłowy rozwój oraz zdolność mózgu do tworzenia nowych połączeń i uczenia się przez całe życie.
Dlaczego akurat koncentrat, a nie świeży pomidor?
Szczerze mówiąc, właśnie ta kwestia zainteresowała mnie tutaj najbardziej. Tak na logikę – świeże warzywo powinno być raczej lepsze od produktu przetworzonego już w jakiś sposób. Okazuje się jednak, że w tym konkretnym przypadku sztuka kulinarna działa na korzyść przetworów. Poddanie pomidorów obróbce termicznej oraz ich gęsta, skondensowana forma w postaci koncentratu sprawiają, że zawarty w nich likopen staje się znacznie lepiej przyswajalny dla naszego układu pokarmowego niż ten pochodzący z surowych warzyw. Dwie małe łyżeczki gęstego przecieru dostarczają więc organizmowi potężną, skoncentrowaną dawkę tego cennego związku.
Oczywiście hiszpańscy naukowcy podchodzą do swoich wniosków z należytą ostrożnością. Podkreślają, że choć likopen od lat znany jest ze swoich właściwości prozdrowotnych – obniża ryzyko chorób układu krążenia, chroni wątrobę i zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia niektórych nowotworów – to sam pomidor jest złożoną bombą witaminową. Trudno więc ze stuprocentową pewnością wyizolować działanie samego likopenu od wpływu innych witamin i minerałów obecnych w czerwonym miąższu. Mimo wszystko wyniki te wpisują się we wcześniejsze próby kliniczne, w których wykazano, że wysoki poziom likopenu wiąże się z niższym ryzykiem zachorowania m.in. na choroby serca i wątroby.
Obiecujące odkrycie, ale bez popadania w skrajności
Czy zatem koncentrat pomidorowy stanie się nowym, powszechnym lekiem na kłopoty z pamięcią? Autorzy badania sami studzą nadmierny entuzjazm, zwracając uwagę na ograniczenia przeprowadzonego eksperymentu. Grupa badawcza licząca 42 osoby jest stosunkowo niewielka, a samo badanie miało charakter krótkoterminowy. Nie wykazano tu jeszcze twardego związku przyczynowo-skutkowego, który dawałby stuprocentową gwarancję, że każda zjedzona łyżeczka natychmiast wyeliminuje problem ze zgubionymi kluczami czy zapomnianymi hasłami do komputera.
Aby jednoznacznie potwierdzić, czy te korzyści poznawcze utrzymują się przez długie lata, konieczne będą znacznie szersze i bardziej skomplikowane analizy na tysiącach pacjentów. Nie zmienia to jednak faktu, że włączenie dwóch łyżeczek dobrej jakości koncentratu pomidorowego do jadłospisu – czy to w formie dodatku do zupy, sosu, czy nawet jakiegoś smarowidła na kanapkę – jest niezwykle prostym, tanim i bezpiecznym nawykiem. Nawet jeśli nasz mózg nie zamieni się od razu w superkomputer, to i tak organizm z pewnością podziękuje nam za solidną dawkę naturalnych antyoksydantów. I z surowych pomidorów też nie ma co rezygnować, bo po prostu smakują świetnie.
Źródło: Antioxidants