Coraz więcej badań pokazuje, że dziewczynki i kobiety często przechodzą przez system diagnostyczny niemal niezauważone. Nie dlatego, że nie mają objawów, ale dlatego, że ich ADHD wygląda inaczej niż wzorzec, na którym przez lata opierała się medycyna. Efekt bywa bardzo kosztowny, ale nie mówimy tu o pieniądzach, tylko średnio nawet pięciu latach potencjalnego leczenia i wsparcia.
ADHD u kobiet często nie wygląda tak, jak się go spodziewamy
Przez długi czas ADHD kojarzono głównie z nadruchliwością i impulsywnością. To właśnie takie objawy najczęściej występują u chłopców i mężczyzn, dlatego łatwiej zwracają uwagę rodziców, nauczycieli czy lekarzy. W ten sposób powstał wzorzec diagnozowania, w który kobiety często się nie wpisywały, bo u nich wygląda to po prostu inaczej.
U kobiet sytuacja wygląda często inaczej. Zamiast biegania po klasie pojawiają się problemy z koncentracją, organizacją, planowaniem czy utrzymaniem uwagi. Dochodzą do tego natłok myśli, rozkojarzenie, trudności z zarządzaniem codziennymi obowiązkami oraz tendencja do nadmiernego analizowania i zamartwiania się. Z zewnątrz nie wygląda to jak klasyczne ADHD. Znacznie częściej przypomina przemęczenie, lęk, depresję albo zwykłe „chaotyczne usposobienie”. W dodatku dziewczynki były również wychowywane inaczej (choć to się na szczęście zmienia) – słyszały ciągłe upomnienia, by się nie wiercić, by nie przeszkadzać i adaptowały się do tego, szukając ujścia w innych rzeczach, które nie przykuwały uwagi diagnostów.
W ten sposób kobiety otrzymują diagnozę ADHD później. Według badań mowa nawet o pięciu latach opóźnienia w stosunku do mężczyzn. To ogromna różnica, szczególnie jeśli weźmiemy pod uwagę, że zaburzenie wpływa praktycznie na każdy aspekt życia — od edukacji i kariery zawodowej po relacje i zdrowie psychiczne. Przez ten czas wiele osób funkcjonuje bez odpowiedniego wsparcia, próbując radzić sobie z objawami, których nawet nie potrafią nazwać. Lub potrafią, ale błędnie, żyjąc w przekonaniu, że coś z nimi nie tak.
Objawy ADHD można pomylić z zaburzeniami lękowymi, depresją lub przewlekłym stresem. Można przypisać je do wielu zaburzeń czy chorób, które potem próbuje się leczyć, często też farmakologicznie. A efekty? Tych praktycznie nie ma, bo przecież źródło problemu leży zupełnie gdzie indziej.
To nie jest tylko problem kobiet
ADHD wpływa na każdy aspekt życia, od prywatnego do zawodowego. Jednym z dość nieoczywistych objawów jest brak tęsknoty za bliskimi. Brzmi to bardzo ozięble, jednak mózg osoby z ADHD działa tu trochę na zasadzie „co z oczu, to z serca”. Inne, rozpraszające myśli zajmują miejsce osoby, której już nie widzimy i chociaż uczucia względem niej się nie zmieniają, nie występuje tu „umieranie z tęsknoty”. Jeśli ktoś nie wie, z czego to się bierze, łatwo o konflikty, zwłaszcza w związku.
Podobnie wygląda to w przypadku odpisywania na wiadomości. Taka prozaiczna czynność często sprawia trudności osobom z ADHD, czasem z powodu paraliżu decyzyjnego i lęku przed sformułowaniem odpowiedzi, czasem z powodu trudności w ocenie upływu czasu, a bywa też tak, że mózg sformułuje odpowiedź, ale zapomni, że trzeba ją jeszcze napisać. Gdy nie wiemy, co za to odpowiada, bardzo łatwo o rozpad znajomości albo związków, a przecież to tylko kilka przykładów.
Podobnie wygląda to w obszarze zawodowym, gdzie problemy z koncentracją czy utrata produktywności może prowadzić do zwolnienia. I nie chodzi tu wcale o to, że osoby z ADHD chcą być traktowane inaczej, tylko o to, by rozumieć, jak działa nasz mózg. Kiedy poznamy przyczynę, można również opracować własne mechanizmy radzenia sobie z tym.
Wiedza rośnie, ale dostęp do pomocy wciąż pozostaje problemem
Obecnie świadomość na temat ADHD u kobiet rośnie, zwłaszcza dzięki psychologom i terapeutom, którzy dzielą się swoją wiedzą w mediach społecznościowych. Sama na TikToku trafiłam na kilku specjalistów, którzy w ludzki sposób tłumaczyli niektóre mechanizmy, odchodząc od narracji „coś z tobą jest nie tak” do „Twój mózg tak działa, bo możesz mieć ADHD”. W ten sposób wiele kobiet mogło znaleźć przyczynę swoich trudności i odpowiedniego specjalistę, który je zdiagnozuje.
Niestety, mimo rosnącej wiedzy dostęp do takich specjalistów nadal pozostawia wiele do życzenia. Ciężko w Polsce znaleźć lekarza na NFZ, który diagnozowałby ADHD u dorosłych, a jeśli już są, to czas oczekiwania ciągnie się w nieskończoność. Można to też zrobić prywatnie, tylko że to kosztuje niemałą sumę i nie każdego może być na to stać. Jednak mimo problemów cieszy fakt, że o kobiecym ADHD mówi się coraz częściej, bo dzięki temu więcej osób może w końcu uzyskać odpowiednie wsparcie.