powrót
Focus na życie w dobrym stylu
  • Najnowsze
  • Aktywność
  • Dom i ogród
  • Moda i uroda
  • Zdrowie

Focus na życie w dobrym stylu. Lifestyle'owy magazyn o zdrowiu, domu, podróżach, kulturze i relacjach - codziennie o tym, co realnie wpływa na jakość życia.

FacebookPlatforma XYoutubeInstagram

Nasze tematy

  • Najnowsze
  • Aktywność
  • Dom i ogród
  • Moda i uroda
  • Zdrowie
  • Parenting
  • Podróże
  • Kultura
  • Promocje
  • Styl życia
  • Pupile
  • Nauka

Redakcja

  • Polityka prywatności
  • Redakcja
  • Kontakt

© 2026 focus.pl. Wszystkie prawa zastrzeżone.

theprotocol.it
Zdrowie

Papieros pod lupą. Co nauka mówi o paleniu

Temperatura sięgająca 900°C, ponad 7 tys. związków chemicznych i co najmniej 69 substancji rakotwórczych – tak w liczbach można opisać to, co dzieje się podczas palenia papierosa. Tymczasem z badania przeprowadzonego w Polsce w 2024 roku wynika, że 30,4 proc. dorosłych paliło papierosy w ciągu ostatnich 30 dni. Choć nikotyna odpowiada przede wszystkim za rozwój uzależnienia, to właśnie substancje obecne w dymie papierosowym stanowią główne źródło zagrożeń zdrowotnych związanych z paleniem. Co dokładnie powstaje w żarzącym się papierosie i dlaczego sposób korzystania z tytoniu ma znaczenie?

J
Joanna Marteklas
19 min temu·6 minut·
Papieros pod lupą. Co nauka mówi o paleniu
Chcesz czytać więcej treści jak „Papieros pod lupą. Co nauka mówi o paleniu"?Dodaj Focus.pl do preferowanych źródeł w Google

Z pozoru proces jest prosty – wystarczy zapalić papierosa i zaciągnąć się dymem. W rzeczywistości w jego wnętrzu zachodzą złożone reakcje chemiczne. Podczas zaciągania temperatura żarzącej się części papierosa osiąga około 800-900°C, a tytoń ulega nie tylko spalaniu, lecz także pirolizie, czyli rozkładowi substancji organicznych pod wpływem wysokiej temperatury przy ograniczonym dostępie tlenu.

W wyniku tych procesów powstaje dym papierosowy – mieszanina gazów i drobnych cząstek, zawierająca m.in. tlenek węgla, benzen, formaldehyd oraz substancje smoliste. Co istotne, część związków obecnych w dymie nie występuje w samych liściach tytoniu, lecz powstaje dopiero podczas jego spalania i rozkładu.

Ponad 7 tys. związków w dymie. Które z nich są niebezpieczne?

Według amerykańskiego National Cancer Institute dym papierosowy zawiera ponad 7 tys. związków chemicznych, z których co najmniej 250 uznaje się za szkodliwe, a przynajmniej 69 za rakotwórcze. Do tych ostatnich należą m.in. wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, takie jak benzo[a]piren, oraz tytoniowe nitrozoaminy NNK i NNN. W dymie znajdują się również cyjanowodór, amoniak, a także metale i metaloidy, w tym nikiel, kadm, ołów i arsen. Z kolei substancje smoliste tworzą mieszaninę wielu związków organicznych, również rakotwórczych, obecną w cząstkach dymu, które mogą osadzać się w drogach oddechowych.

Niektóre ze składników dymu są dobrze znane z innych zastosowań – benzen występuje w paliwach, a formaldehyd wykorzystuje się m.in. w produkcji żywic. Z kolei tlenek węgla utrudnia transport tlenu we krwi, ponieważ wiąże się z hemoglobiną.

Konsekwencje palenia znajdują odzwierciedlenie w statystykach zdrowotnych. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 roku w Polsce odnotowano 21 045 nowych zachorowań na raka płuca oraz 22 155 zgonów z powodu tego nowotworu. Szacuje się, że około 85–90 proc. przypadków raka płuca ma związek z paleniem tytoniu.

Mniej toksyczne, nie oznacza zdrowe

Spalanie tytoniu jest jednym z głównych procesów prowadzących do powstawania szkodliwych substancji obecnych w dymie papierosowym. Dlatego naukowcy analizują również, jak zmienia się narażenie na te związki, gdy tytoń jest podgrzewany. W tym przypadku nie zachodzi typowe spalanie, a powstający aerozol ma inny skład chemiczny niż dym papierosowy.

W przeglądzie badań naukowcy z King’s College London i University College London wskazali, że korzystanie z podgrzewanego tytoniu wiąże się z niższą ekspozycją na szkodliwe substancje niż palenie papierosów. Z kolei badacze z holenderskiego instytutu RIVM i Uniwersytetu St Andrews przyjrzeli się jednemu z systemów podgrzewania tytoniu. Oszacowali, że w przypadku korzystania z tego urządzenia łączne narażenie na osiem wybranych substancji rakotwórczych było od 10 do 25 razy niższe niż podczas palenia tradycyjnych papierosów.

Choć badania wskazują, że nie wszystkie sposoby używania tytoniu wiążą się z takim samym poziomem narażenia na szkodliwe substancje, najbardziej szkodliwe pozostaje palenie papierosów, przede wszystkim ze względu na proces spalania i wdychanie powstającego w jego wyniku dymu. Nie oznacza to jednak, że inne produkty tytoniowe są obojętne dla zdrowia. Różnią się one składem i poziomem emisji poszczególnych związków, ale wszystkie produkty zawierające nikotynę mogą prowadzić do uzależnienia.

Fot. Freepik

Nikotyna uzależnia, ale czy powoduje nowotwory?

Nikotyna to naturalnie występujący w liściach tytoniu alkaloid, którego śladowe ilości można znaleźć również w innych roślinach – np. w pomidorach czy ziemniakach. Jest substancją psychoaktywną, która po dostaniu się do organizmu oddziałuje na receptory i pobudza układ nagrody w mózgu, zwiększając uwalnianie dopaminy. To właśnie ten mechanizm sprzyja rozwojowi uzależnienia. Istotną rolę odgrywa również jego komponent behawioralny. Powtarzające się czynności i bodźce związane z paleniem, takie jak trzymanie papierosa, ruch dłoni w kierunku ust, widok wydychanego dymu czy określone sytuacje towarzyskie, mogą z czasem utrwalać nawyk i stawać się częścią mechanizmu uzależnienia.

Nikotyna jest substancją silnie uzależniającą, ale nie jest klasyfikowana przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) jako czynnik rakotwórczy dla człowieka. Rakotwórcze działanie palenia wiąże się przede wszystkim z wdychaniem dymu papierosowego, zawierającego liczne substancje toksyczne i rakotwórcze, w tym m.in. benzo[a]piren oraz nitrozoaminy NNK i NNN. Długotrwała ekspozycja na związki powstające podczas spalania tytoniu odpowiada za znaczną część poważnych konsekwencji zdrowotnych związanych z paleniem. Nie oznacza to jednak, że nikotyna jest obojętna dla zdrowia.

Uzależnienie od palenia ma przy tym nie tylko wymiar farmakologiczny. Istotną rolę może odgrywać również jego komponent behawioralny, związany z utrwalonymi nawykami i rytuałami, takimi jak sięganie po papierosa, trzymanie go w dłoni, ruch ręki w kierunku ust czy sytuacje towarzyskie kojarzone z paleniem. Tego rodzaju zachowania i skojarzenia mogą wzmacniać nawyk i utrudniać zerwanie z paleniem.

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera ochrona dzieci i młodzieży przed używaniem wyrobów nikotynowych. Działania profilaktyczne i regulacyjne powinny przede wszystkim skutecznie ograniczać dostęp osób niepełnoletnich do takich produktów, a jednocześnie uwzględniać aktualną wiedzę naukową na temat ich właściwości i związanego z nimi ryzyka.

Fot. Pixabay

Uzależnienie od nikotyny można leczyć. Nie tylko siłą woli

Uzależnienie od nikotyny jest chorobą, w której leczeniu można wykorzystać zarówno farmakoterapię, jak i wsparcie psychologiczne. W Polsce dostępna jest nikotynowa terapia zastępcza, obejmująca m.in. plastry, gumy, tabletki do ssania i aerozole, a także preparaty z cytyzyną. W leczeniu stosuje się również leki na receptę zawierające bupropion lub wareniklinę. Niestety W Polsce, te leki nie podlegają refundacji.

Skuteczność łączenia farmakoterapii ze wsparciem behawioralnym potwierdzają badania naukowe. W przeglądzie Cochrane obejmującym 65 badań i ponad 23 tys. uczestników wykazano, że dodatkowe poradnictwo zwiększało względną szansę utrzymania abstynencji o około 15 proc. w porównaniu z mniejszym wsparciem lub jego brakiem.

Z okazji Światowego Dnia Rzucania Palenia warto przypomnieć, że największe korzyści zdrowotne przynosi całkowite zaprzestanie palenia. Wyjście z uzależnienia nie musi opierać się wyłącznie na silnej woli – odpowiednio dobrane leczenie i profesjonalne wsparcie mogą zwiększyć szanse na trwałe zerwanie z nałogiem.

Źródła:

National Cancer Institute, Harms of Cigarette Smoking and Health Benefits of Quitting,

U.S. Department of Health and Human Services, How Tobacco Smoke Causes Disease, 2010, Chemistry and Toxicology of Cigarette Smoke”,

Jankowski M. i in., „A 2024 nationwide cross-sectional survey to assess the prevalence of cigarette smoking, e-cigarette use and heated tobacco use in Poland”, International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health, 2024,

Narodowy Instytut Onkologii, 2026,

Simonavicius E., McNeill A., Shahab L., Brose L.S., „Heat-not-burn tobacco products: a systematic literature review”, Tobacco Control, 2019,

Slob W. i in., „A Method for Comparing the Impact on Carcinogenicity of Tobacco Products: A Case Study on Heated Tobacco Versus Cigarettes”, Risk Analysis, 2020,

Siegmund B., Leitner E., Pfannhauser W., „Determination of the nicotine content of various edible nightshades (Solanaceae) and their products and estimation of the associated dietary nicotine intake”, Journal of Agricultural and Food Chemistry, 1999,

International Agency for Research on Cancer (IARC), Smokeless Tobacco and Some Tobacco-specific N-Nitrosamines, IARC Monographs, Vol. 89, 2007,

World Health Organization, WHO clinical treatment guideline for tobacco cessation in adults, 2024,

Narodowy Fundusz Zdrowia, „Jak zapobiegać obturacyjnej chorobie płuc”.

Hartmann-Boyce J. i in., „Additional behavioural support as an adjunct to pharmacotherapy for smoking cessation”, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019,

Spodobał Ci się ten artykuł?

Daj znać autorowi — kliknij wielokrotnie.

Chcesz czytać więcej treści jak „Papieros pod lupą. Co nauka mówi o paleniu"?Dodaj Focus.pl do preferowanych źródeł w Google
Udostępnij
FacebookX