Seniorzy mogą być wzorem w zakresie szczepień dla całego społeczeństwa

Powody szczepienia się w grupie senioralnej

Z raportu Fundacji wynika, że choć Polacy niechętnie się szczepią przeciw groźnym w konsekwencje chorobom zakaźnym, grupa seniorów wypada na tym tle wyjątkowo, szczepienia wykonuje aż 77 proc. Dlaczego akurat dla grupy 60+ jest to tak ważne?

Prezes Magdalena Kołodziej odpowiada:

My jako Fundacja tę tendencję obserwujemy od lat, to najbardziej zainteresowana szczepieniami grupa, która chce budować swoją odporność. A dlaczego? Przede wszystkim, by chronić zdrowie swoje (54 proc.) i swoich bliskich (29 proc.). Seniorzy są szczególnie narażeni na różne zakażenia, ponieważ wraz z wiekiem spada naturalna odporność, dochodzą też choroby przewlekłe, a to czynniki ryzyka. A np. aż 48 proc. pytanych ma nadciśnienie tętnicze, 19 proc. cukrzycę. I doskonale wiedzą (78 proc.), że choroby przewlekłe zwiększają ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji, włącznie z pobytem w szpitalu, którego obawia się ponad połowa.

Co seniorzy myślą o szczepieniach, jaką mają wiedzę?

Raport pokazuje, że prawie dwie trzecie badanych (64 proc.) pozytywne ocenia szczepienia i prawie taki sam odsetek (62 proc.) uważa, że są bezpieczne, występują jednak pewne obawy.

Magdalena Kołodziej wyjaśnia:

Mniejsza grupa, bo około 22 proc. ma wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa szczepień, ponad jedna trzecia deklaruje lęk przed działaniami niepożądanymi albo przed przyjmowaniem kilku szczepionek naraz w sezonie. Więcej niż połowa, bo 55 proc. seniorów nie zna kalendarza szczepień dorosłych, choć aż 81 proc. ma świadomość, że lista bezpłatnych dla nich szczepień poszerzyła się. Dlatego konieczna jest dalsza praca, poszerzanie wiedzy tej grupy w zakresie szczepień m.in., że są nam one potrzebne przez całe życie czy że to najbardziej bezpieczna procedura medyczna.

Lekarz POZ głównym źródłem informacji i edukacji

Szczególnie istotnym wnioskiem płynącym z badania jest kluczowa rola podstawowej opieki zdrowotnej, widać tu ogromny potencjał, co podkreśla rozmówczyni:

Grupa senioralna najczęściej czerpie informacje i przekazy edukacyjne od lekarza POZ, deklaruje to aż 57 proc. respondentów, połowa wskazuje lekarza podstawowej opieki zdrowotnej jako to źródło, któremu ufa najbardziej. To specjalista, który prowadzi pacjenta od wielu lat, zna go i zna historię jego chorób. To wraz z tym personelem seniorzy chcą budować swoją świadomość zdrowotną i uzyskiwać informacje na temat zalecanych szczepień, rozmawiać o swoich wątpliwościach. Nie bez znaczenia jest dla nich również bliskość przychodni i łatwość umówienia wizyty – tu mamy odpowiedzi na poziomie 35 proc.

Warto dodać, że usługa szczepienna została oceniona pozytywnie aż przez 94 proc. seniorów. Podobny odsetek jako powód tak wysokiej noty wskazuje kompetencje i życzliwość personelu oraz poczucie bezpieczeństwa i zaufanie.

Silvers chętnie zaszczepi się w aptece

Od wielu lat, a ściślej od momentu pandemii COVID-19 zauważalna jest tendencja rozwoju aptecznych punktów szczepień, co realnie zwiększa dostępność profilaktyki i zmniejsza bariery organizacyjne. Na jakie aspekty zwracają uwagę osoby 60+ i co skłania ich do zaszczepienia się w aptece? Prezes Fundacji My Pacjenci potwierdza:

Seniorzy bardzo doceniają usługę szczepienną w aptece i taką deklarację złożyło aż 96 proc. naszych zaszczepionych badanych. A powody? Trzy najczęściej wskazywane to łatwość umówienia się (na to wskazuje 68 proc.), krótki czas wizyty i oraz bliskość punktu szczepień aptecznych od domu (49 proc.). Ważne dla nich jest także, że czynności związane ze szczepieniem mogą załatwić podczas jednej wizyty w aptece, w jednym czasie, co nie jest możliwe w placówce POZ. Natomiast jedna istotna uwaga: pytani o preferencje co do punktu szczepień, wciąż w większości (62 proc.) wymieniają placówkę POZ. To rekomendacja lekarza POZ przekonuje i zachęca ich do szczepień, pod wpływem tego profesjonalisty podejmują decyzję o szczepieniu.

Raport wyraźnie wskazuje na fakt, że grupa seniorów to populacja, która stawiana może być za wzór pod kątem rosnącej świadomości w zakresie potrzeby szczepień. Wiedzą, dlaczego się szczepią i dlaczego szczególnie w tym wieku powinni, znają ryzyka. Mają swoje preferencje co do źródła szerszej edukacji i wsparcia informacyjnego w tej dziedzinie.

Magdalena Kołodziej podsumowuje:

System się zmienia bardzo pozytywnie, mamy zadeklarowane przez seniorów zaufanie do lekarza POZ, ułatwienia w procesie szczepiennym poprzez apteczne punkty szczepień. Nic tylko iść i się szczepić, co my jako Fundacja bardzo wspieramy. To wyraz dbania o siebie i o naszych bliskich. I nasi seniorzy są tego naprawdę bardzo świadomi, są niejako ambasadorami szczepień.

Pełna wersja raportu dostępna jest pod adresem: https://mypacjenci.org/raporty/

Najważniejsze wnioski i rekomendacje płynące z raportu

Uzyskane z raportu wyniki wskazują na konkretne tendencje występujące w grupie senioralnej i istotne wnioski, na które zwraca uwagę zarówno Fundacja My Pacjenci, jak i eksperci organizacji współpracujących. Można zawrzeć je w poniższych punktach:

• seniorzy mają wysoką świadomość wpływu obniżonej odporności, wieku i chorób przewlekłych na ryzyko ciężkich infekcji,
• grupa 60+ rozumie wagę szczepień i ma do nich bardzo pozytywny stosunek, zgłasza jednak pewne obawy,
• najważniejszym i najbardziej godnym zaufania źródłem informacji o szczepieniach jest dla seniorów personel podstawowej opieki zdrowotnej, szczególnie lekarz POZ,
• pacjenci wysoko oceniają usługę szczepień realizowanych zarówno w placówkach POZ, jak i w aptekach, jednak to placówka POZ jest preferowanym miejscem szczepienia,

Jednocześnie raport ujawnia obszary wymagające dalszej pracy, co znalazło odzwierciedlenie w komentarzach i rekomendacjach ekspertów:

1. Konieczne są dalsze działania edukacyjne wszystkich profesjonalistów medycznych zaangażowanych w szczepienia pacjentów dorosłych, adresujące wątpliwości związane m.in. z bezpieczeństwem szczepień, działaniami niepożądanymi czy kalendarzem szczepień.
2. Dla edukacji zdrowotnej seniorów fundamentalne znaczenie ma spójna i rzetelna komunikacja całego zespołu POZ oraz zapewnienie lekarzom warunków do merytorycznej rozmowy z pacjentem.
3. Istotny jest dalszy rozwój aptecznych punktów szczepień, co realnie zwiększa dostępność profilaktyki i zmniejsza bariery organizacyjne dla tej grupy pacjentów.

*Raport “Postrzeganie szczepień ochronnych przez seniorów”, wydany przez Fundację My Pacjenci, badanie ilościowe w grupie kobiet i mężczyzn 60+, przeprowadzone na Ogólnopolskim Panelu Badawczym Ariadna, na reprezentatywnej grupie 1024 osób, wykonane metodą CAWI, grudzień 2025 r.