Podczas gdy kolejne europejskie rządy sięgają po twarde środki w postaci zakazów wiekowych, Włosi postanowili podejść do tematu od zupełnie innej strony. We Florencji podpisano porozumienie, na mocy którego po wakacjach ruszy Discover – pierwszy we Włoszech specjalistyczny ośrodek dedykowany walce z uzależnieniem od technologii cyfrowych.
Zamiast ostrych zakazów świadome odłączenie i wyjście ze skorupy
Projekt o pełnej nazwie „Discover – Out of the shell” to wspólna inicjatywa władz miasta Florencja, lokalnej jednostki ochrony zdrowia ASL Toscana centro oraz spółdzielni ReteSviluppo. Placówka powstała z myślą o dzieciach i młodzieży w wieku od 10 do 25 lat, a także o ich rodzicach i nauczycielach, którzy często bezradnie rozkładają ręce wobec cyfrowego uzależnienia swoich podopiecznych.
Włosi wyraźnie zaznaczają, że nie chcą iść drogą odcinania kabli i odgórnych zakazów, bo te w przypadku młodych ludzi rzadko przynoszą długofalowe skutki. Zamiast tego Discover stawia na dwa filary: prowadzoną dyskoneksję oraz naukę świadomego korzystania z technologii. Chodzi o to, by przekształcić młodych użytkowników z biernych, otumanionych algorytmami konsumentów treści w aktywnych autorów własnego czasu.
W ramach ośrodka działać będą punkty konsultacyjne i wsparcie terapeutyczne, ale ogromny nacisk położono na praktyczne warsztaty. Młodzież ma na nowo odkrywać magię relacji w świecie rzeczywistym – poprzez gry planszowe, zajęcia manualne, pracę w grupach i tradycyjną edukację medialną. W skrajnych przypadkach głębokiego wycofania społecznego czy zaburzeń psychicznych, ośrodek będzie bezpośrednio kierował pacjentów do specjalistycznych klinik zdrowia psychicznego.
Inni nie są tak łagodni
Włoskie podejście stawiające na profilaktykę i edukację mocno wyróżnia się na tle gorączkowych ruchów, jakie obserwujemy obecnie w innych państwach Europejskich i na świecie. Fala dyskusji nad wpływem ekranów na zdrowie psychiczne nieletnich rozlała się na dobre, a politycy coraz chętniej sięgają po drastyczne kroki prawne:
- Australia utorowała drogę, wprowadzając bezwzględny nakaz weryfikacji wieku użytkowników przez dostawców platform społecznościowych.
- Francja stała się pierwszym krajem w Europie, który zdecydował się na całkowity zakaz korzystania z mediów społecznościowych dla osób poniżej 15 roku życia.
- Wielka Brytania ogłosiła niedawno plan wprowadzenia nocnej „godziny policyjnej” w social mediach dla 16- i 17-latków (choć krytycy szybko wyśmiali ten pomysł jako niemal niemożliwy do wyegzekwowania).
- Hiszpania, Szwecja, Słowenia i Grecja przygotowują własne projekty ustaw mocno ograniczające dostęp do platform cyfrowych dla młodzieży poniżej 14 lub 16 lat.
Sama przewodnicząca Komisji Europejskiej, Ursula von der Leyen, otwarcie poparła wprowadzanie unijnych ram prawnych chroniących nieletnich w sieci, powołując się na zatrważające dane dotyczące zdrowia psychicznego nastolatków. I tak, walka z uzależnieniem od cyfrowego świata to coś, co powinniśmy byli robić od dawna, zanim jeszcze problem przybrał aż tak na sile. Tylko czy tak drastyczne metody będą skuteczne?
Edukacja zamiast stygmatyzacji
Osobiście bardziej skłaniam się ku podejściu Włochów. Technologia sama w sobie nie jest wrogiem i stanowi nieodłączny element współczesnego świata. Odcięcie młodych ludzi od social mediów to tylko tymczasowe rozwiązanie, które zresztą raczej nie sprawdzi się tak idealnie, jak chcieliby tego rządzący. Bo czy naprawdę młodzież porzuci Instagrama, TikToka i inne społecznościówki? Jestem pewna, że znajdą się sposoby na omijanie tych blokad.
Dalej też może nie być lepiej. Kiedy nareszcie odzyskają cyfrową wolność, mogą popaść w to jeszcze głębiej, jak to dzieje się czasem przy innych uzależnieniach. Dlatego edukacja, chociaż nie jest aż tak efektowna i nie zadziała od razu, w dłuższej perspektywie może dać znacznie lepsze efekty. Chodzi bowiem o to, by przywrócić zdrowy balans pomiędzy czasem spędzanym przed świecącym ekranem a rzeczywistością wypełnioną sportem, kulturą, tradycyjną nauką i budowaniem żywych relacji z rówieśnikami.
Czy włoski eksperyment oparty na edukacji i budowaniu poczucia odpowiedzialności sprawdzi się lepiej niż francuskie czy brytyjskie zakazy? Pierwsze efekty pracy ośrodka Discover poznamy w najbliższych miesiącach, ale sam pomysł stwarzania młodzieży bezpiecznej przestrzeni do „odłączenia się” brzmi jak bardzo potrzebna odtrutka na dzisiejsze, przebodźcowane czasy.