Według statystyk Programu Pierwotnej Profilaktyki Wad Cewy Nerwowej Instytutu Matki i Dziecka, co roku w Polsce rodzi się około 700 dzieci nią dotkniętych. Wada Cewy Nerwowej jest drugą z najczęstszych przyczyn śmierci niemowląt (34%), a trzecią pod względem wad wrodzonych (18%). Co jednak istotne, dzięki postępowi medycyny znamy sposoby, które odpowiednio zastosowane mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia tego rodzaju schorzeń nawet do 70%. Jak w takim razie postępować, aby zapewnić dziecku zdrowy start w przyszłość?

Przygotowując się do macierzyństwa coraz powszechniej słyszymy o zaleceniach dotyczących suplementacji kwasu foliowego w ciąży i czasie ją poprzedzającym. Pomimo, że składnik ten pomału staje się standardem suplementacji w okresie prenatalnym, wiele kobiet nie do końca zdaje sobie sprawę z tego, dlaczego należy go przyjmować i  co tak naprawdę kryje się pod medyczną nomenklaturą. Wiedza ta jest niezwykle istotna biorąc pod uwagę konsekwencje wynikające z wady, które w większości przypadków są nieodwracalne i zagrażające życiu dziecka.

Wada cewy nerwowej – co oznacza w praktyce?

Wrodzona wada cewy nerwowej (tzw. WCN), zalicza się do wad ośrodkowego układu nerwowego i kręgosłupa. Powstaje w pierwszych 4 tygodniach ciąży, kiedy kobieta często nie jest jeszcze świadoma tego, że będzie mamą. Przyczyna wad cewy nerwowej jest wciąż nie do końca rozpoznana. Naukowcy uważają, że ma ona uwarunkowania genetyczne i środowiskowe. WNC kojarzy się przede wszystkim ze schorzeniami, jakie wywołuje, czyli bezmózgowie, przepuklina mózgu i rdzenia, a także rozszczep kręgosłupa.

Bezmózgowie to wada tzw. letalna, wynikająca z poważnego niedorozwoju mózgu i czaszki dziecka. Do tej pory nie udało się znaleźć skutecznej metody jej leczenia, co w konsekwencji skutkuje śmiercią niemowląt w kilka godzin po urodzeniu.

Innym schorzeniem wynikającym z WNC jest przepuklina, występuje w dwóch formach*:

  • otwartej, niepokrytej skórą;
  • oraz zamkniętej, osłoniętej skórą.

W przypadku pierwszego typu deformacji dziecko musi być operowane zaraz po urodzeniu. Pomimo przeprowadzenia zabiegu następstwami przepukliny mogą być: deformacja kończyn górnych i dolnych, upośledzenie umysłowe oraz porażenie.

Wśród maluchów dotkniętych drugim typem wady, tylko 30% nieobarczonych jest zaburzeniami neurologicznymi.

Diagnoza

Duże znaczenie w diagnozowaniu WNC, mają badania USG, podczas których (około 20 tygodnia ciąży) można wstępnie stwierdzić wystąpienie wad cewy nerwowej u dziecka. Kobieta, u której zostaje wykryte podejrzenie WCN zostaje skierowana na badanie poziomu alfafetoproteiny w płynie owodniowym pobieranym przez nakłucie jamy owodniowej, tzw. amniopunkcja. Często w przypadku potwierdzenia WCN stosowana jest tzw. profilaktyka wtórna polegająca na indukowanej aborcji.

Drugi rodzaj diagnozy ostatecznie potwierdzający większość wad cewy nerwowej następuje podczas pierwszego badania dziecka, zaraz po urodzeniu.  W trakcie takiego badania określa się:

  • wygląd anatomiczny wady,
  • obwód głowy, napięcie ciemienia, szerokość szwów,
  • deformacje kończyn dolnych, objawy zwichnięcia w stawach,
  • neurologiczny zakres zaburzeń unerwienia zwieraczy odbytu i kończyn, a po 24 godzinach oddawania moczu,
  • przezciemieniowy układ nerwowy i jamy brzusznej.**

W zależności od wyników badania zostaje podjęte odpowiednie leczenie, którego efekty w bardzo wielu przypadkach niestety nie spełniają zamierzonych rezultatów.

Profilaktyka

Dzięki prowadzonym na szeroką skalę badaniom, lekarzom udało się określić składnik odżywczy, którego odpowiednia suplementacja w okresie przedkoncepcyjnym i w pierwszych 12 tygodniach ciąży obniża aż o 70% liczbę przypadków wystąpienia wady cewy nerwowej u dzieci*. Składnikiem tym jest kwas foliowy, należący do grupy witaminy B.  

W organizmie człowieka kwas foliowy jest syntetyzowany przez bakterie jelitowe i w głównej mierze odpowiada za wzrost i prawidłowe funkcjonowanie komórek, systemu nerwowego oraz mózgu. Decyduje także o naszym dobrym samopoczuciu psychicznym.

Skąd go czerpać?

Kwas foliowy oprócz formy nam najlepiej znanej, czyli tej dostępnej w  postaci preparatów aptecznych, występuje przede wszystkim w żywności, jako tzw. foliany.

Jego bogatym źródłem są:

  • warzywa zielono liściaste (szpinak, kalafior, brokuły, szparagi, sałata,  kapusta włoska);
  • owoce cytrusowe  (pomarańcze, banany):
  • wątróbka – nie wskazane spożycie w dużych ilościach, pełni funkcję „magazynu” w organizmie i może absorbować szkodliwe substancje.
  • drożdże.

Ilość folianów w wybranych produktach żywnościowych w mg/100g*

Produkt

Świeży

Gotowany

% strata

Otręby pszenne

258

brak danych

brak danych

Wątróbka

219-364

145-240

34

Szpinak

155

29-90

42

Brukselka

88-170

36

69

Bób

130

37

72

Kalafior

120

51

58

Brokuł

90

64

29

Groch

87

34

61

Jajko

70

30

57

Należy jednak pamiętać, że bardzo trudno jest osiągnąć zapotrzebowany poziom kwasu foliowego w organizmie, opierając jego dostarczanie wyłącznie na diecie bogatej w zawierające go produkty. Przeciętne spożycie folianów w Polsce wynosi od 0,15 do 0,25 mg, natomiast jego ilość potrzebna do osiągnięcia terapeutycznego poziomu w okresie około koncepcyjnym powinna oscylować między 0,6 a 0,8 mg. Chcąc to zalecenie realizować przy wyłącznej suplementacji spożywczej musielibyśmy dziennie zjadać około 0,5 kg kapusty. Trzeba mieć także na uwadze, że długotrwałe przechowywanie żywności oraz gotowanie warzyw znacząco obniża ilość kwasu foliowego w produktach.