Kodak Charmera Millennium Edition idealnie wpada w tę potrzebę. To malutki cyfrowy aparat na breloku, który kosztuje 34,99 dolarów, czyli około 130 zł, i pod względem technicznym wypada tak skromnie, że jeszcze kilkanaście lat temu trudno byłoby traktować go poważnie. Ma matrycę 1,6 Mpix, robi zdjęcia w rozdzielczości 1440 x 1080 pikseli, nagrywa proste filmy AVI i pozwala zapisać pliki na karcie microSD. W nowej wersji dostał siedem filtrów oraz cztery ramki inspirowane estetyką początku lat 2000. W sprzedaży pojawia się w losowych wariantach kolorystycznych, więc zakup ma w sobie coś z otwierania paczki kolekcjonerskiej.
I właśnie w tym tkwi jego siła. Charmera nie ma rywalizować z telefonem, aparatem kompaktowym ani tym bardziej bezlusterkowcem. Wystarczy spojrzeć na liczby, żeby dojść do wniosku, że fotografka z Nikonem albo Canonem nie zamieni torby ze sprzętem na brelok przy kluczach. Tyle że to urządzenie trafia w zupełnie inne miejsce – w zmęczenie obrazem dopracowanym do granic rozsądku.
Przypadek wraca do łask
Coraz częściej mam wrażenie, że współczesna fotografia zjada własny ogon. Mamy coraz lepsze matryce, coraz mądrzejsze tryby nocne i coraz więcej narzędzi, które zamieniają zdjęcie w efekt końcowy gotowy jeszcze zanim człowiek zdąży pomyśleć, po co właściwie nacisnął spust migawki. Fotografia bywa dziś bardziej sprawdzaniem możliwości urządzenia niż zapisem chwili.
Charmera działa odwrotnie. Jej ograniczenia są widoczne od razu. Mały sensor, plastikowa optyka, niewielki ekran, proste filtry – wszystko tu przypomina czasy, kiedy zdjęcie cyfrowe mogło wyjść kiepsko i nikt nie uznawał tego za osobistą porażkę. W kadrze z imprezy mogło być pół twarzy, zbyt mocny błysk lampy i czyjaś ręka zasłaniająca obiektyw. Po latach właśnie takie zdjęcia bywają ciekawsze niż sterylne portrety robione telefonem za kilka tysięcy złotych.
To oczywiście trochę paradoks. Kupujemy współczesny gadżet, aby uzyskać efekt technologicznej niedoskonałości. Płacimy za filtr, który udaje ograniczenia sprzętu sprzed dwóch dekad. A jednak trudno się temu dziwić. Niedoskonałość w fotografii bywa dziś rzadkim dowodem, że ktoś naprawdę był w danym miejscu, a nie tylko dopracował obraz po fakcie.
Y2K jako nowa wersja retro
Pierwsza Charmera czerpała z wyglądu jednorazowego Kodaka Fling z 1987 roku. Millennium Edition przesuwa tę nostalgię o kilkanaście lat i sięga po początek nowego tysiąclecia: błyszczące tworzywa, metaliczne kolory, filtry w odcieniach turkusu, fioletu, miodu czy koralu, ramki przypominające stare cyfrowe aparaty i programy, które kiedyś wydawały się bardzo futurystyczne.
Ta estetyka wraca dziś zaskakująco mocno. Widać ją w modzie, w projektowaniu akcesoriów, w muzycznych okładkach, a nawet w sposobie, w jaki młodsi użytkownicy internetu stylizują zdjęcia i filmy. Początek lat 2000 nie był epoką szczególnie subtelną. Wszystko miało połysk, kolor, chromowane detale albo półprzezroczysty plastik. Technologia obiecywała wtedy przyszłość, ale jeszcze nie zdążyła zamienić się w niewidzialne tło codzienności.
Dziś ten wizualny nadmiar działa jak antidotum na minimalistyczne prostokąty, które wyglądają niemal identycznie niezależnie od logo na obudowie. Charmera jest zabawkowa, mała, kolorowa i widoczna. Można się z tego śmiać, ale trudno odmówić jej charakteru.
Fotografia jako dobra zabawa
Najbardziej przekonuje mnie tu zmiana gestu. Telefon jest z nami przez cały dzień. Robimy nim zdjęcie, od razu je oglądamy, poprawiamy, wysyłamy, publikujemy albo zapominamy o nim po trzydziestu sekundach. Aparat na breloku nie uwalnia od ekranów, bo przecież zdjęcia nadal trzeba gdzieś zgrać, ale potrafi na chwilę zmienić sposób patrzenia.
Nie wyciąga się go po to, by zrobić idealne ujęcie obiadu, hotelowego lobby czy kawy na stoliku. Taki sprzęt lepiej pasuje do scen, które zwykle nie przechodzą selekcji: znajomych na przystanku, psa biegnącego po trawie, śmiesznej witryny sklepowej, wieczoru, którego nikt nie planował dokumentować. Zdjęcie z Charmery ma być raczej śladem obecności niż materiałem do budowania własnej galerii sukcesu.
Kolekcjonowanie z odrobiną niepewności
Jest też druga strona tego zjawiska – sprzedaż w formie blind boxów. Kupując aparat, nie wybieramy konkretnego wariantu. Otwieramy pudełko i dopiero wtedy dowiadujemy się, jaki egzemplarz trafił do ręki. To mechanizm dobrze znany z figurek, kart i kolekcjonerskich gadżetów, a teraz coraz śmielej wchodzi do technologii.
W przypadku Charmery da się to obronić jako element zabawy, bo mówimy o tanim gadżecie, a nie urządzeniu potrzebnym do pracy czy codziennego życia. Mimo wszystko warto zachować odrobinę sceptycyzmu. Losowość łatwo zmienia sympatyczny zakup w serię kolejnych zakupów. Kolekcjonowanie ma swój urok, dopóki nie zaczyna przypominać polowania na kolor plastikowej obudowy.
Sama kamera pozostaje przy tym bardzo skromna. I może właśnie dlatego jej popularność mówi coś więcej o naszej relacji z obrazem. Przez lata producenci przekonywali nas, że aparat ma widzieć więcej, lepiej i ostrzej. Charmera idzie w przeciwną stronę. Nie udaje profesjonalnego sprzętu, nie próbuje naprawiać rzeczywistości, nie daje obietnicy zdjęć jak z kampanii modowej. Pozwala po prostu nacisnąć przycisk i przyjąć do wiadomości, że chwila nie zawsze wygląda idealnie.
A czasem właśnie wtedy wygląda najbardziej prawdziwie.