Przydaje się tutaj koncepcja liczby Dunbara, często sprowadzana do około 150 stabilnych relacji. Brytyjski antropolog Robin Dunbar zwracał uwagę na poznawcze i czasowe ograniczenia ich podtrzymywania. Sama hipoteza nie wyjaśnia, dlaczego ktoś po scrollowaniu czuje się gorzej, i nie ustala obowiązującego wszystkich limitu znajomych. Pomaga jednak postawić rozsądne pytanie o własną uwagę. Telefon może pomieścić kolejne tysiące nazwisk. Czas potrzebny na rozmowę nadal trzeba znaleźć w tej samej dobie.
Sto pięćdziesiąt jest przybliżeniem
Koncepcja wyrosła z badań nad mózgami naczelnych i wielkością ich grup. Dunbar próbował na tej podstawie opisać typową skalę ludzkich sieci społecznych. W jego ujęciu relacje układają się warstwowo: niewielki krąg najbliższych otaczają szersze grupy o mniejszej intensywności kontaktu.
Popularne 150 jest jedną z tych wartości. Metodologia oraz uniwersalność tej liczby pozostają przedmiotem sporu. Ponowne analizy wykazały dużą niepewność takich wyliczeń. Warto więc rozpatrywać oddzielnie samą hipotezę liczbową i obserwację, że różnym znajomościom poświęcamy różne ilości czasu.
W jednej z krytycznych ponownych analiz szacunków dla ludzi przedziały ufności okazały się bardzo szerokie, sięgając w przywoływanych wynikach od 2 do 520. Te liczby dotyczą niepewności modelu wyliczonego z danych o naczelnych. Nie opisują zalecanej liczby znajomych ani rzeczywistego zakresu dla każdej osoby.
Pokazują za to, dlaczego precyzyjnie brzmiące 150 warto przedstawiać z ostrożnością. Dla mnie naukowy spór jest tu cenną częścią tematu. Pozwala zachować użyteczne pytanie o zasoby uwagi, nie przyjmując bez sprawdzenia całej popularnej interpretacji.
Kręgi 5, 15, 50 i 150 osób
W badaniach Dunbara często pojawiają się kręgi liczące orientacyjnie 5, 15, 50 i 150 osób. Są to warstwy zawierające się w sobie, z malejącą przeciętną intensywnością kontaktu. Najbliższe osoby zajmują część większej grupy, a nie osobną pulę dodawaną do wszystkich pozostałych.
Podoba mi się ten sposób patrzenia, bo przypomina o zróżnicowaniu znajomości. Inne znaczenie ma ktoś, z kim omawiamy ważną decyzję, inne osoba regularnie spotykana przy wspólnym hobby. Obie relacje mogą być wartościowe. Nie trzeba nadawać im tej samej nazwy ani oczekiwać identycznej częstotliwości rozmów.
Analizy kontaktów w sieci próbowały odtworzyć takie warstwy, wykorzystując między innymi częstotliwość wzajemnych wpisów i odpowiedzi. Rejestrowały więc aktywność między osobami. Rozmowy prowadzone prywatnie lub poza internetem mogły jednak pozostać niewidoczne. Taki pomiar pomaga szukać powtarzalnych wzorców, lecz nie obejmuje całego znaczenia znajomości. Brak publicznych reakcji nie pozwala stwierdzić, że dwie osoby straciły ze sobą kontakt.
Media społecznościowe poszerzają obserwację szybciej niż bliskość
Kliknięcie reakcji pozwala dać znać, że pamiętamy. Może podtrzymać lekką znajomość albo otworzyć drogę do rozmowy po latach. To realna zaleta internetu. Trudność zaczyna się wtedy, gdy oglądanie aktualizacji zajmuje cały czas przeznaczony na kontakt. Dostajemy poczucie orientacji w cudzym życiu, ale niewiele okazji do wymiany.
Podczas rozmowy druga osoba może powiedzieć, że wakacje były męczące, mieszkanie wymagało trudnej przeprowadzki, a za ładnym niedzielnym zdjęciem krył się ciężki tydzień. Tego rodzaju szczegóły często pojawiają się dopiero po pierwszym pytaniu. Właśnie dlatego samo bycie na bieżąco wydaje mi się dość skromną miarą relacji.
Przewijając wpisy, zestawiamy własne życie z wybranymi fragmentami cudzych doświadczeń. W jednym ciągu pojawiają się podróż, awans i sportowy sukces trzech różnych osób. Można z nich złożyć obraz, którego nikt nie realizuje w całości.
Wpływ takiego korzystania z mediów zależy jednak od człowieka oraz sytuacji. Rozmowa z bliską osobą i wspólne hobby mają inny charakter niż samo oglądanie aktualizacji. Liczba Dunbara nie wyjaśnia wszystkich tych doświadczeń ani ich wpływu na samopoczucie.
Czas jest jednym z najważniejszych ograniczeń relacji
Przy nowych znajomościach czasem niedoceniana pozostaje również zmiana sytuacji życiowej. Przeprowadzka, opieka nad dzieckiem czy intensywny okres w pracy mogą ograniczyć dostępność bez zmniejszenia sympatii. Sama zostawiłabym w relacjach przestrzeń na takie okresy.
Stała bliskość nie musi wyglądać identycznie w każdym miesiącu. Ta myśl daje więcej ulgi niż próba sprawdzania, czy nadal mieszczę wszystkie ważne osoby w odpowiednim kręgu. Badawcza koncepcja może pomagać zauważyć ograniczenia, ale codzienne znajomości potrzebują jeszcze odrobiny elastyczności.
Relacje utrzymywane przez internet mogą być ważnym źródłem bliskości dla osób mieszkających daleko, rzadko wychodzących z domu lub szukających ludzi o podobnych zainteresowaniach. W rozmowie na komunikatorze obie strony mogą mówić, reagować i poznawać swoje potrzeby.
Oglądanie twórcy, który nie zna odbiorcy, ma inny charakter. Oba doświadczenia mogą być przyjemne, ale nie muszą zaspokajać tej samej potrzeby. Licznik obserwowanych profili pokazuje je obok siebie, choć zajmują różne miejsca w życiu użytkownika.
Mniej scrollowania nie musi oznaczać cyfrowego odcięcia
Sama zaczęłabym od małej zmiany sposobu używania telefonu. Jeśli czyjś wpis przypomina o ważnej osobie, można przejść do prywatnej wiadomości i zapytać o coś konkretnego. Wyciszenie części kont może z kolei dać więcej przestrzeni na te rozmowy, które już trwają. Nie trzeba przy tym ogłaszać cyfrowego odwyku ani porządkować ludzi według przydatności.
Chodzi raczej o zdjęcie z siebie obowiązku stałego oglądania wszystkiego. Dobry kontakt znosi też opóźnienie. O zdjęcie sprzed tygodnia można zapytać przy spotkaniu, a do bliskiej osoby zadzwonić bez wcześniejszego sprawdzania jej najnowszych relacji. Bycie na bieżąco przestaje wtedy udawać warunek zainteresowania.
Z koncepcji Dunbara zachowałabym pytanie o czas przeznaczany na wzajemną uwagę. Dokładna liczba relacji pozostaje przedmiotem badań i sporów. Telefon może pomóc rozpocząć rozmowę albo ją podtrzymać, ale samo oglądanie kolejnych aktualizacji nie gwarantuje wymiany. Warto zauważyć, na którą z tych czynności przeznaczamy wieczór.