W biurach, gabinetach, szkołach, szpitalach i studiach fitness zaczynają pojawiać się strefy odor-free, nazywane również scent-free lub fragrance-free. Osoby przebywające w takich miejscach są proszone o rezygnację z intensywnych perfum, pachnących balsamów, lakierów do włosów, odświeżaczy, a czasem nawet mocno aromatyzowanych detergentów. Trend dotarł ostatnio do lifestyle’owych mediów, choć sama idea funkcjonuje od lat, szczególnie w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych.
Mam wrażenie, że już sama nazwa niepotrzebnie dodaje sprawie egzotyki. Odor-free zone brzmi jak kolejna koncepcja opracowana przez konsultantów od dobrostanu, obok pokojów ciszy, przerw na oddech i firmowej medytacji między Excelem a spotkaniem na Teamsach. Tymczasem chodzi o dość prostą zasadę: powietrze w zamkniętym pomieszczeniu jest wspólne.
Zapach również potrafi zająć za dużo miejsca
Perfumy są niewidzialne, dlatego łatwo uznać je za mniej inwazyjne niż głośna rozmowa telefoniczna, muzyka puszczana bez słuchawek czy rozłożenie bagażu na trzech siedzeniach w pociągu. Problem w tym, że mocny zapach działa podobnie. Wchodzi w cudzą przestrzeń i zostaje w niej bez pytania.
Sama lubię perfumy i rozumiem przyjemność z wybierania zapachu do nastroju, pogody czy ubrania. Zapach potrafi porządkować wspomnienia skuteczniej niż album ze zdjęciami. Jedna nuta przywołuje hotelowy korytarz z wakacji, inna pierwszą pracę, a kolejna osobę, której od dawna nie ma w naszym życiu. Trudno znaleźć drugi kosmetyk obciążony taką ilością emocji.
Ta osobista relacja nie zmienia jednak faktu, że trzy dodatkowe psiknięcia przed wejściem do windy mogą stać się doświadczeniem całego piętra. Nos dość szybko przyzwyczaja się do perfum noszonych codziennie. Właścicielka zapachu przestaje go wyraźnie czuć, więc dokłada kolejną porcję. Otoczenie otrzymuje ją już w pełnej mocy.
Scent-free space ma ograniczać właśnie takie sytuacje. W wielu miejscach zasady mają charakter prośby, a nie zakazu pilnowanego przez ochroniarza z miernikiem stężenia wanilii. Egzekwowanie byłoby zresztą trudne, bo zapach może pochodzić z perfum, antyperspirantu, szamponu, płynu do płukania, kremu do rąk albo środka używanego przez ekipę sprzątającą.
Dla jednych irytacja, dla innych początek migreny
Łatwo wyśmiać strefy wolne od zapachów jako kolejny dowód przewrażliwienia współczesnego świata. Intensywne perfumy rzeczywiście bywają po prostu drażniące. Czasem chodzi wyłącznie o różnicę gustów – ktoś kocha oud i skórę, ktoś inny po kilku minutach ma wrażenie, że siedzi w luksusowej szafie, z której usunięto klamkę.
U części osób reakcja jest jednak fizyczna. Ekspozycja na produkty zapachowe może wiązać się z bólem głowy, migreną, nudnościami, podrażnieniem oczu i dróg oddechowych, dusznością albo trudnościami z koncentracją. Szczególnie problematyczna bywa dla osób z astmą, alergiami i skłonnością do migren. Nadwrażliwość na zapach nie zawsze oznacza klasyczną alergię uruchamiającą odpowiedź immunologiczną. Może polegać na podrażnieniu lub wywołaniu objawów istniejącej choroby.
Skala zjawiska nie jest łatwa do zmierzenia, ponieważ badania często opierają się na deklaracjach uczestników, a sama nadwrażliwość nie ma jednej prostej definicji diagnostycznej. W amerykańskim badaniu ankietowym 34,7% respondentów zgłaszało problemy zdrowotne po kontakcie z produktami zapachowymi. Inne badania populacyjne wskazywały wartości od około 20 do 35%. Te liczby warto traktować ostrożnie, ale trudno już sprowadzać cały temat do grupy kilku osób, którym nie spodobał się czyjś flakon.
Szpitale zrozumiały to wcześniej niż modne siłownie
Strefy wolne od intensywnych zapachów pojawiły się przede wszystkim w placówkach medycznych. Trudno mi się temu dziwić. Pacjent z problemami oddechowymi, po zabiegu, w trakcie leczenia albo z silną migreną raczej nie potrzebuje dodatkowego testu w postaci ciężkich perfum pracownika czy osoby siedzącej obok w poczekalni.
Kanadyjskie szpitale i instytucje od dawna publikują zasady proszące pracowników, pacjentów oraz odwiedzających o rezygnację z perfum, wód kolońskich, pachnących balsamów i produktów do włosów. Bazy takich polityk obejmują placówki medyczne, urzędy, uczelnie, szkoły, teatry i miejsca spotkań publicznych.
Teraz podobne komunikaty trafiają do biur, bibliotek, centrów wellness i sal treningowych. Można przewidywać, że pojawią się również podczas konferencji i wydarzeń organizowanych w niewielkich pomieszczeniach. W czasach, gdy coraz więcej mówi się o przeciążeniu sensorycznym, wspólna przestrzeń zaczyna być oceniana szerzej niż przez temperaturę, poziom hałasu i dostęp do gniazdka.
Odor-free wpisuje się też w zmianę podejścia do dobrych manier. Dawniej uprzejmość kojarzyła się z odpowiednim strojem i powstrzymaniem od głośnego zachowania. Dziś obejmuje również świadomość, że osobiste wybory potrafią oddziaływać na ludzi siedzących dwa biurka dalej.
Całkowita sterylność zapachowa byłaby absurdem
Mam jednak opór przed zamienianiem rozsądnej prośby w obsesyjny regulamin. Całkowicie bezwonna przestrzeń właściwie nie istnieje. Nawet produkty oznaczone jako unscented mogą zawierać składniki maskujące naturalny zapach receptury. Problemem bywają również środki czystości, materiały budowlane, jedzenie, kawa i zwykłe ludzkie ciało.
Pracodawca, który zakaże perfum, a następnie zleci mycie podłóg preparatem o aromacie arktycznej lawendy i potrójnej cytryny, osiągnie głównie efekt komediowy. Sensowna polityka powinna obejmować wentylację, kosmetyki dostępne w łazienkach, środki sprzątające oraz sposób informowania ludzi o zasadach. Powinna też wyjaśniać, że chodzi o zdrowie i komfort, a nie publiczne ocenianie, kto pachnie elegancko, a kto jak alejka z odświeżaczami.
Bardziej przekonuje mnie zachęta do umiaru niż bezwzględny zakaz. Jedno delikatne użycie perfum w przestronnym biurze jest inną sytuacją niż ciężka kompozycja rozpylona tuż przed zajęciem miejsca w samolocie. Strefy wolne od zapachów mają największy sens tam, gdzie ludzie nie mogą łatwo odejść, przewietrzyć pomieszczenia ani wybrać innego miejsca.
Perfumy zostają. Zmieni się ich zasięg
Nie sądzę, byśmy masowo porzucili zapachy. Rynek perfum rozwija się świetnie, kolekcjonowanie flakonów stało się hobby, a media społecznościowe wciąż napędzają zainteresowanie nowymi kompozycjami. Możliwe jednak, że zaczniemy inaczej dobierać ich intensywność do sytuacji.
Mocny zapach pozostanie przyjemnością na wieczór, spotkanie na świeżym powietrzu albo moment spędzany we własnym domu. W poczekalni, niewielkim biurze czy zatłoczonym pociągu coraz częściej będzie odbierany podobnie jak głośnik Bluetooth – właściciel świetnie się bawi, reszta niekoniecznie.
Odor-free zone można więc potraktować bez ideologicznej gorączki. Nie zapowiada końca perfum ani zwycięstwa bezzapachowego minimalizmu. Przypomina jedynie, że zapach osobisty przestaje być całkiem osobisty w chwili, gdy zaczynają oddychać nim wszyscy dookoła.