Mam wrażenie, że od współczesnych nastolatek oczekujemy szczególnego rodzaju ekwilibrystyki. Powinny dobrze się uczyć, mieć przyjaciół, wyglądać atrakcyjnie, być pewne siebie, ale nie zarozumiałe, szczupłe, lecz zdrowe, aktywne w internecie, ale oczywiście nie spędzać tam zbyt dużo czasu. A potem dziwimy się, że psychiczny koszt spełniania tych wszystkich wymagań okazuje się wysoki.
Nowe badanie obejmujące ponad 3 tysiące nastolatków pokazuje, że dwa pozornie zwyczajne doświadczenia – samotność i pragnienie bycia szczuplejszą – mogą odgrywać bardzo dużą rolę w różnicach dotyczących zdrowia psychicznego dziewcząt i chłopców.
Dziewczęta znacznie częściej zgłaszały objawy depresyjne
Analiza objęła 3171 młodych osób uczestniczących w długoterminowym projekcie prowadzonym w Tokio. Badacze obserwowali je w wieku 12, 14 i 16 lat, dzięki czemu mogli sprawdzić, jak wcześniejsze doświadczenia wiązały się z późniejszym samopoczuciem.
Różnica między płciami była wyraźna. W wieku 16 lat objawy depresyjne występowały u 15,9% dziewcząt i 8,2% chłopców. Myśli samobójcze zgłaszało natomiast 29,8% dziewcząt oraz 18,1% chłopców. Oczywiście same liczby nie mówią jeszcze, dlaczego tak się dzieje. Badacze przyjrzeli się więc temu, co działo się wcześniej, szczególnie około 14. roku życia.
W centrum znalazły się dwa czynniki: poczucie samotności oraz chęć posiadania szczuplejszej sylwetki. Zastosowany model statystyczny wskazał, że razem mogły odpowiadać za około 34,7% różnicy między dziewczętami i chłopcami w zakresie objawów depresyjnych oraz za 46,3% różnicy dotyczącej myśli samobójczych.
To sporo. Jednocześnie trzeba uważać z prostym wnioskiem, że samotność i niezadowolenie z sylwetki wywołują depresję. Badanie pokazuje ważną zależność i możliwy mechanizm, ale psychika nastolatka jest znacznie bardziej złożona. Dochodzą do tego relacje rodzinne, sytuacja w szkole, presja edukacyjna, temperament, wcześniejsze doświadczenia czy inne problemy psychiczne.
Można mieć setki kontaktów i nadal czuć się samotną
Samotność w świecie nastolatków wydaje mi się szczególnie przewrotna. Nigdy wcześniej kontakt z drugą osobą nie był technicznie tak łatwy. Telefon jest w dłoni praktycznie cały czas, wiadomość można wysłać w kilka sekund, a media społecznościowe pozwalają obserwować życie dziesiątek osób jeszcze przed śniadaniem.
Problem pojawia się wtedy, gdy kontakt zaczyna zastępować bliskość.
Inne badania prowadzone z udziałem nastolatek pokazują, że same dziewczęta mówią o presji porównywania się, wymaganiach związanych z wyglądem i poczuciu, że w mediach społecznościowych trudno już rozpoznać, co jest zwyczajnym życiem, a co starannie przygotowanym obrazem. Szczególnie mocno działają platformy oparte na zdjęciach i krótkich filmach.
Można więc jednocześnie dostawać dziesiątki powiadomień i mieć poczucie, że nikogo naprawdę nie obchodzi, jak minął nam dzień. Liczba obserwujących nigdy nie była miarą jakości relacji, chociaż aplikacje bardzo skutecznie nauczyły nas traktować ją jak jeden z parametrów społecznego sukcesu.
Ciało nastolatki wciąż jest projektem do poprawienia
Drugi element badania jest równie znaczący. Pragnienie bycia szczuplejszą może wyglądać niewinnie. Kilka kilogramów mniej, mniejszy brzuch, inne uda. Tyle że u nastolatki ciało dopiero się zmienia, a punkt odniesienia coraz częściej stanowią obrazy wybrane przez algorytm spośród milionów innych.
W efekcie naturalna sylwetka konkuruje z najlepszym zdjęciem z sesji, filtrem, odpowiednim światłem, pozą i materiałem nagranym po kilkunastu próbach.
To nie kończy się wraz z osiemnastymi urodzinami. Wcześniejsze badanie obejmujące ponad 2 tysiące bliźniąt pokazało, że niezadowolenie z własnego ciała w wieku 16 lat wiązało się z większym nasileniem objawów depresyjnych i zaburzeń odżywiania również kilka lat później. Zależności były silniejsze wśród dziewcząt.
Coraz trudniej więc traktować problemy z obrazem własnego ciała jako typową nastoletnią fazę, która sama minie.
Zakaz TikToka nie naprawi psychiki nastolatek
Kuszące byłoby wskazanie prostego winnego. Telefon. Instagram. TikTok. Influencerki. Takie diagnozy dobrze brzmią, ponieważ natychmiast podsuwają rozwiązanie.
Dziewczęta uczestniczące w innych badaniach wskazują również na presję szkolną, oczekiwania dotyczące zachowania, seksualizację czy stereotypowe wymagania związane z płcią. Media społecznościowe mogą te napięcia wzmacniać, szczególnie poprzez porównywanie wyglądu, ale nie powstały w społecznej próżni.
Jeżeli nastolatka słyszy od dzieciństwa komentarze dotyczące wagi, obserwuje dorosłych ciągle będących na diecie i żyje w kulturze, która regularnie ocenia kobiece ciało, aplikacja dostaje już bardzo podatny grunt.
Samotność można próbować zmniejszać poprzez prawdziwe relacje, poczucie przynależności i obecność dorosłych, którzy potrafią słuchać bez natychmiastowego wygłaszania wykładu. Presję dotyczącą wyglądu da się ograniczać, przynajmniej częściowo, poprzez sposób mówienia o ciele w domu, szkole, mediach i ochronie zdrowia.
Nowe dane przypominają przede wszystkim, że problemy psychiczne nastolatek nie zaczynają się dopiero w gabinecie psychiatry. Często dużo wcześniej pojawia się czternastolatka, która czuje się samotna i codziennie myśli, że powinna być chudsza.
I właśnie tego momentu szkoda byłoby nie zauważyć.