Grecja właśnie próbuje ten problem uporządkować. Nowe ramy planowania turystyki mają ograniczyć presję w najbardziej przeciążonych miejscach, ochronić obszary szczególnie wrażliwe i jednocześnie skierować inwestycje tam, gdzie turystyka może się jeszcze rozwijać bez zamieniania lokalnego życia w dekorację dla przyjezdnych. Plan dzieli kraj na kilka kategorii obszarów, od miejsc już mocno przeciążonych, przez regiony z potencjałem rozwoju, po wyspy, kontynent i tereny wymagające specjalnej ochrony. W praktyce oznacza to między innymi limity łóżek turystycznych zależne od możliwości danego miejsca oraz mocniejszą ochronę pasa przybrzeżnego.
Grecja chce mniej chaosu
Warto od razu powiedzieć jasno: Grecja nie odwraca się od turystyki. Byłoby to zresztą dziwne, bo turystyka jest jednym z filarów tamtejszej gospodarki. W 2025 roku wpływy z podróży wyniosły 23,6268 miliarda euro, czyli około 100,3 miliarda zł przy kursie 1 euro na poziomie 4,2460 zł, a liczba podróżnych zagranicznych wzrosła o 6,4% rok do roku. To ogromne pieniądze i ogromny ruch ludzi, którego nie da się po prostu zgasić jednym rozporządzeniem.
Overtourism jest często przedstawiany jak konflikt między znudzonymi mieszkańcami a zachwyconymi turystami z walizkami na kółkach. Tyle że sprawa jest mniej memiczna. Gdy na niewielkiej wyspie pojawiają się tysiące osób dziennie, zaczyna brakować nie tylko spokoju, ale też infrastruktury. Gdy mieszkania opłaca się wynajmować krótkoterminowo, mieszkańcy zaczynają wypadać z rynku. Gdy plaża staje się ciągiem leżaków, lokalny krajobraz robi się mniej grecki, a bardziej uniwersalnie wakacyjny, jakby ktoś rozlał ten sam resortowy szablon od Morza Egejskiego po każde inne ciepłe wybrzeże.
Wyspy nie są z gumy, choć biura podróży czasem tak je sprzedają
Najmocniej widać to na wyspach. Santorini od lat jest przykładem miejsca, które padło ofiarą własnej urody. Trudno mieć pretensje do ludzi, że chcą zobaczyć jedną z najbardziej rozpoznawalnych panoram Europy. Sama rozumiem ten odruch. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy zachód słońca ogląda się w tłumie przypominającym kolejkę po limitowaną kolekcję sneakersów, a nie spokojny wieczór nad morzem.
Nowe greckie podejście zakłada, że rozwój turystyki na wyspach ma się odbywać bez zacierania ich lokalnego charakteru. Brzmi rozsądnie, choć jednocześnie jest to jedno z tych zdań, które w praktyce wymagają odwagi. Bo lokalny charakter bardzo łatwo przegrać z kolejnym hotelem, kolejną willą z basenem i kolejną restauracją ustawioną pod ten sam rytm zdjęć, rezerwacji i pięciogwiazdkowych opinii.
Limity miejsc noclegowych zależne od tzw. pojemności obszaru mogą być jednym z bardziej konkretnych narzędzi. Nie chodzi przecież wyłącznie o liczbę pokoi. Chodzi o to, czy wyspa potrafi obsłużyć gości bez drenowania zasobów, podnoszenia cen życia do absurdalnego poziomu i zmieniania codzienności mieszkańców w sezonową przeszkodę logistyczną. Jeśli turystyka ma być długofalowo opłacalna, musi zostawić po sobie więcej niż pełne tarasy w lipcu.
Plaża bez budowlanej gorączki
Ciekawy jest też zapis o ochronie pierwszych 25 metrów od linii brzegowej, gdzie zabudowa ma być co do zasady niedopuszczalna, poza inwestycjami służącymi interesowi publicznemu. To drobiazg tylko na papierze. W krajach żyjących z wakacyjnego wybrzeża każdy metr przy morzu bywa traktowany jak kawałek złota, który aż prosi się o monetyzację. Tyle że najpiękniejsze fragmenty wybrzeża tracą urok właśnie wtedy, gdy ktoś za bardzo chce je wykorzystać.
Tu mam mieszane uczucia tylko w jednym sensie: same przepisy nie wystarczą, jeśli nie pójdzie za nimi egzekwowanie. Europa zna wiele planów ochrony miejsc wyjątkowych, które dobrze wyglądają w prezentacji, a potem miękną w kontakcie z inwestorem, lokalną presją i argumentem o miejscach pracy. Grecja będzie musiała pokazać, że to nie jest wyłącznie elegancka mapa z kolorowymi kategoriami, lecz realny hamulec dla miejsc, które już są na granicy.
Turysta też będzie musiał zmienić nawyki
Ten plan mówi coś nie tylko o Grecji, ale też o nas jako podróżujących. Przyzwyczailiśmy się, że dobra podróż oznacza dotarcie tam, gdzie byli już wszyscy. Potem narzekamy, że było za dużo ludzi. To trochę jak wejść do zatłoczonej kawiarni, bo ma świetne opinie, i mieć pretensje, że połowa miasta wpadła na ten sam pomysł.
Jeżeli Grecja chce kierować inwestycje do mniej nasyconych regionów, to otwiera ciekawszą rozmowę o podróżowaniu poza najbardziej oczywistymi punktami. Kontynentalna Grecja, mniejsze miejscowości, mniej obfotografowane wyspy, turystyka przyrodnicza, kulinarna czy kulturowa mogą zyskać, jeśli nie zostaną potraktowane jak zaplecze dla tych kilku miejsc z okładek. Dla turysty to też może być dobra wiadomość. Czasem największym luksusem nie jest hotel z basenem bez krawędzi, tylko możliwość zjedzenia kolacji bez rezerwacji robionej dwa miesiące wcześniej i przejścia ulicą bez poczucia, że bierze się udział w pielgrzymce do tego samego kadru.
Grecja broni nie tylko krajobrazu, ale własnej przyszłości
Nie mam złudzeń, że Grecja nagle stanie się spokojnym, niszowym kierunkiem. Nie stanie się i pewnie nawet nie chce. Ale jeśli kraj tak mocno kojarzony z wakacyjnym nadmiarem zaczyna mówić o granicach, pojemności i ochronie szczególnych obszarów, to jest to sygnał dla całej Europy. Turyści nie znikną. Będzie ich coraz więcej, będą podróżować częściej, a miejsca ładne, ciepłe i łatwo dostępne nadal będą przyciągać tłumy.
Pytanie brzmi więc, czy popularne kierunki zdążą nauczyć się zarządzać zachwytem, zanim ten zachwyt je zużyje. Grecja próbuje właśnie przesunąć akcent z prostego zarabiania na obecności turystów na bardziej odpowiedzialne gospodarowanie miejscem. Ale mam wrażenie, że właśnie od takich nudniejszych, administracyjnych decyzji zależy, czy za kilkanaście lat greckie wakacje nadal będą miały w sobie coś prawdziwego, czy zostanie po nich tylko bardzo dobrze sprzedany widok.