Jak wspomóc gojenie ran u osób z cukrzycą?

Jakie mogą być powikłania cukrzycy?

Cukrzyca to choroba, która może wpływać na wiele narządów i układów organizmu. Powikłania cukrzycy dzieli się na ostre, które rozwijają się nagle i wymagają szybkiej reakcji, oraz przewlekłe – stanowiące konsekwencję długotrwale podwyższonego poziomu glukozy we krwi.

W perspektywie długofalowej cukrzyca może stopniowo uszkadzać naczynia krwionośne i nerwy, wpływając na funkcjonowanie wielu narządów. W rezultacie możliwe są powikłania, takie jak np.:

• choroby sercowo-naczyniowe – cukrzyca zwiększa ryzyko m.in. zawału serca i udaru mózgu;
• nefropatia cukrzycowa – uszkodzenie nerek, które może z czasem zaburzać ich funkcjonowanie;
• neuropatia cukrzycowa – uszkodzenie nerwów, które może powodować m.in. zaburzenia czucia, mrowienie, pieczenie lub ból;
• powikłania dotyczące stóp – m.in. owrzodzenia, trudno gojące się rany, stopa cukrzycowa czy stopa Charcota;
• retinopatia cukrzycowa – uszkodzenie naczyń krwionośnych siatkówki, które może prowadzić do pogorszenia widzenia.

Stopa cukrzycowa a stopa Charcota – czym się różnią?

Stopa cukrzycowa i stopa Charcota to nie to samo. Określenie „stopa cukrzycowa” odnosi się do zespołu zmian dotyczących stopy w przebiegu cukrzycy, takich jak owrzodzenia, zakażenia czy uszkodzenia tkanek. Neuroartropatia Charcota jest poważnym powikłaniem występującym najczęściej u osób z neuropatią obwodową, w tym neuropatią cukrzycową, i prowadzi do uszkodzeń kości oraz stawów stopy.

Stopa Charcota rozwija się na podłożu uszkodzenia nerwów obwodowych. W wyniku osłabienia czucia osoba z cukrzycą może nie zauważyć urazu lub przeciążenia stopy. Jeśli nadal ją obciąża, może dojść do uszkodzenia kości i stawów, a następnie do deformacji stopy.

Dlaczego u osób z cukrzyca gojenie ran jest zaburzone?

U osób z cukrzycą rany mogą goić się wolniej i łatwiej ulegać zakażeniu. Długotrwale podwyższony poziom glukozy może bowiem wpływać na krążenie, odporność, funkcjonowanie nerwów oraz zdolność tkanek do regeneracji. W efekcie nawet niewielkie uszkodzenie skóry u osoby z cukrzycą może goić się dłużej niż zwykle.

Najważniejsze czynniki utrudniające gojenie ran u osób z cukrzycą to:

• neuropatia cukrzycowa – uszkodzenie nerwów może osłabiać czucie. W efekcie otarcie, pęcherz czy rana mogą pozostać niezauważone, a osoba z cukrzycą może nie odczuwać bólu wywołanego uciskiem. Dalsze obciążanie zranionego miejsca może wtedy pogłębić uszkodzenie.
• osłabienie odporności – długotrwale podwyższony poziom glukozy może zaburzać działanie niektórych komórek układu odpornościowego, które uczestniczą w zwalczaniu drobnoustrojów. Zwiększa to ryzyko zakażenia rany.
• przedłużający się stan zapalny – stan zapalny jest naturalną częścią gojenia. Można go porównać do pierwszego etapu „porządkowania” miejsca urazu. W cukrzycy ten etap może trwać zbyt długo, przez co rana wolniej przechodzi do kolejnych etapów odbudowy tkanek.
• zaburzenia krążenia – cukrzyca może uszkadzać małe i duże naczynia krwionośne. Jeśli do miejsca zranienia dociera mniej krwi, tkanki otrzymują również mniej tlenu i składników odżywczych potrzebnych do regeneracji. Może to spowalniać gojenie.
• zaburzenia regeneracji skóry – cukrzyca może również wpływać na pracę komórek odpowiedzialnych za odbudowę uszkodzonej skóry i tkanek. Jednym z procesów potrzebnych do zamknięcia rany jest reepitelializacja, czyli odtworzenie nowej warstwy komórek pokrywających powierzchnię rany. W gojeniu uczestniczą również fibroblasty, czyli komórki produkujące składniki potrzebne do odbudowy tkanki łącznej. Zaburzenie tych procesów może spowalniać regenerację.

Wszystkie te czynniki mogą sprawić, że nawet niewielka rana u osoby z cukrzycą będzie goić się dłużej. Szczególnie niekorzystne jest połączenie osłabionego czucia, zaburzeń krążenia i powtarzającego się ucisku, ponieważ może zwiększać ryzyko powstania trudno gojącej się rany i innych powikłań dotyczących stopy.

Jak wspomóc gojenie ran u osoby z cukrzycą?

Jeśli rana u osoby z cukrzycą nie goi się prawidłowo, zawsze wymaga oceny przez specjalistę. W zależności od sytuacji opiekę może prowadzić lekarz, pielęgniarka zajmująca się leczeniem ran czy też diabetolog. Dobra kontrola cukrzycy jest jednym z ważnych elementów wspierających gojenie i ograniczających ryzyko powikłań.

W ramach postępowania prowadzonego w domu specjalista może zalecić m.in.:

• odciążenie miejsca zranienia – stały ucisk może pogłębiać ranę i utrudniać jej gojenie. Sposób odciążenia powinien być jednak dobrany indywidualnie przez specjalistę;
• prawidłowe oczyszczanie rany – sposób oczyszczania powinien być dostosowany do rodzaju i stanu rany. Jeśli rozważasz zastosowanie środka do dezynfekcji, jego wybór warto skonsultować ze specjalistą;
• stosowanie opatrunku dobranego odpowiednio do rodzaju rany – nie ma jednego opatrunku odpowiedniego dla wszystkich ran. Wybór zależy m.in. od rodzaju rany, ilości wysięku, stanu skóry i obecności zakażenia. Opatrunek oraz częstotliwość jego zmiany powinny być dobrane przez lekarza lub pielęgniarkę zajmującą się leczeniem ran. W Diabetyk24 znajdziesz produkty przeznaczone do zaopatrywania ran, sprawdź: https://diabetyk24.pl/opatrunki-opatrunki-specjalistyczne.

Ważne: Obserwuj ranę i zwracaj uwagę na nasilające się zaczerwienienie, obrzęk, ból, zmianę wyglądu rany lub zwiększenie ilości wydzieliny. Nieprzyjemny zapach, zmiana koloru rany, gorączka lub szybko pogarszający się stan, mogą wskazywać na zakażenie i wymagają pilnej konsultacji medycznej. Jeśli występują zaburzenia czucia, nie czekaj na pojawienie się bólu – rana może wymagać oceny specjalisty nawet wtedy, gdy nie powoduje dolegliwości.

Bibliografia:

1. Cleveland Clinic (2019). Charcot Foot; Symptoms, Causes, Diagnosis, Treatment & Management. [online]. Available at: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15836-charcot-foot [dostęp online: 27.08.2026 r.]
2. Diabetes UK (2025). Complications of diabetes. [online]. Available at: https://www.diabetes.org.uk/about-diabetes/looking-after-diabetes/complications [dostęp online: 27.08.2026 r.]
3. Swoboda, L., Held, J. (2022). Impaired wound healing in diabetes. Journal of Wound Care, 31, 10, 882-885. https://doi.org/10.12968/jowc.2022.31.10.882.