Dziś licznik przekroczył 3,5 miliona sprzedanych egzemplarzy w samych Stanach Zjednoczonych, książka trafiła na pierwsze miejsce listy bestsellerów New York Timesa, doczekała się przekładów na ponad 40 języków, a Warner Bros. prowadzi rozmowy dotyczące ekranizacji. Do roli głównej przymierzany jest Tom Hanks.
Przyznam, że właśnie droga tej powieści interesuje mnie niemal tak samo jak jej fabuła. W świecie kultury coraz dokładniej projektowanej pod algorytmy nagle ogromnym sukcesem okazuje się spokojna historia o starszym mężczyźnie, portretach wiszących w kawiarni i zwyczajnym zainteresowaniu drugim człowiekiem. Najwyraźniej nawet rynek bestsellerów potrafi jeszcze zrobić coś niespodziewanego.
Książka, której kariera miała wyglądać zupełnie inaczej
Allen Levi długo nie pasował do typowego obrazka literackiego debiutanta rozpoczynającego drogę do wielkiej kariery. Pracował jako prawnik i sędzia, był singer-songwriterem, nagrywał płyty i koncertował. Gdy napisał Theo z Golden, nie stało za nim wielkie wydawnictwo ani agent przygotowujący międzynarodową premierę.
Powieść została wydana samodzielnie w 2023 roku przy pomocy jego siostrzenicy Aron Ritchie. Promocja również wyglądała bardzo skromnie. Informacje o książce trafiały między innymi do grup na Facebooku, a kolejne egzemplarze zaczęły krążyć dzięki rekomendacjom osób, które już ją przeczytały.
Tempo początkowo nie zapowiadało fenomenu. Pod koniec 2023 roku sprzedaż wynosiła około 3000 egzemplarzy. Rok później było ich około 25 tysięcy. Wiosną 2025 roku książka sprzedawała się już w tempie zbliżonym do tysiąca egzemplarzy dziennie.
W końcu zainteresował się nią tradycyjny rynek wydawniczy. Prawa przejęło Atria Books należące do Simon & Schuster. Do tego momentu samodzielnie wydana wersja znalazła ponad 175 tysięcy nabywców. W listopadzie 2025 roku powieść weszła na listę bestsellerów New York Timesa, a kilka miesięcy później dotarła na jej szczyt.
W marcu 2026 roku wydawnictwo informowało o przekroczeniu miliona sprzedanych egzemplarzy. Do sierpnia wynik urósł do ponad 3,5 miliona w USA.
Takie tempo dobrze pokazuje skalę zjawiska. Zwłaszcza że Theo z Golden trudno uznać za książkę skrojoną według najbardziej oczywistych bestsellerowych schematów ostatnich lat.
Starszy mężczyzna wchodzi do kawiarni i zaczyna kupować portrety
Punkt wyjścia jest wyjątkowo prosty. Pewnego dnia w niewielkim miasteczku Golden na południu Stanów Zjednoczonych pojawia się tajemniczy Theo. W miejscowej kawiarni dostrzega wiszące na ścianach ołówkowe portrety mieszkańców. Zaczyna je kupować.
Potem odnajduje sportretowane osoby i przekazuje im ich podobizny. W zamian chce poznać ich historie. Kolejne spotkania odsłaniają żale, sekrety, utracone szanse i relacje, które przez lata zdążyły się skomplikować. Jednocześnie coraz więcej dowiadujemy się o samym Theo i doświadczeniach, które przyprowadziły go do Golden.
Pomysł ma zresztą bardzo realne źródło. Levi zobaczył podobne portrety w Fountain City Coffee w Columbus w Georgii. Autorem rysunków był lokalny artysta Garry Pound. Pisarz zaczął zastanawiać się, co stałoby się, gdyby ktoś kupował te prace i oddawał je osobom, które na nich uwieczniono.
Literackie Golden wyrosło więc z miejsca istniejącego naprawdę. Sukces książki sprawił nawet, że w Columbus powstała trasa śladami powieści, obejmująca między innymi kawiarnię, która zainspirowała jeden z jej najważniejszych punktów.
Sukces trochę pod prąd współczesnego internetu
Łatwo sprowadzić fenomen Theo z Golden do kolejnego przypadku książki, która stała się viralem. Tyle że mechanizm jej popularności jest ciekawszy.
Ostatnie lata pokazały ogromną siłę BookToka. Książki potrafią wracać na listy bestsellerów długo po premierze, ponieważ kilka nagrań uruchamia lawinę rekomendacji. W 2025 roku sprzedaż ponad 11 milionów książek w Wielkiej Brytanii była wiązana z popularnością tytułów na BookToku.
Levi ruszał z dużo bardziej tradycyjnym mechanizmem poleceń. Ktoś przeczytał książkę, dał ją kolejnej osobie, wspomniał o niej znajomym albo napisał w internetowej grupie. Dopiero później doszły medialne rekomendacje, kluby książkowe i zainteresowanie wielkiego wydawcy.
Mam wrażenie, że właśnie to może tłumaczyć część fascynacji Theo z Golden. Powieść opowiada o dostrzeganiu ludzi dokładnie w momencie, kiedy wiele naszych codziennych kontaktów zostało zredukowanych do polubień, reakcji i kilkunastosekundowych nagrań. Jej bohater robi coś wyjątkowo staromodnego – poświęca drugiej osobie czas i naprawdę jej słucha.
Można uznać tę wizję za przesadnie ciepłą i sentymentalną. Można też zrozumieć, dlaczego kilka milionów osób chciało spędzić z nią kilkaset stron.
Tom Hanks może zostać Theo
Hollywood oczywiście zauważyło liczby. Warner Bros. rozpoczęło negocjacje dotyczące praw do ekranizacji, a Tom Hanks jest brany pod uwagę jako odtwórca tytułowej roli. Aktor miałby również znaleźć się w gronie producentów filmu razem z Garym Goetzmanem i Gilem Netterem. Allen Levi ma zostać producentem wykonawczym.
Na razie projekt znajduje się na wczesnym etapie. Nie ogłoszono reżysera ani daty premiery, a informacje dotyczące Hanksa wciąż dotyczą rozmów, więc nazwiska aktora nie należy jeszcze traktować jako zamkniętej decyzji obsadowej.
Trudno jednak przeoczyć, dlaczego akurat on pojawił się przy tym projekcie. Hanks od dekad świetnie odnajduje się w rolach bohaterów, których siła wynika z łagodności, zwyczajności i sposobu reagowania na innych ludzi. Theo mógłby bardzo naturalnie dołączyć do tego repertuaru.
Polacy mogą już sprawdzić, skąd całe zamieszanie
Polskie wydanie Theo z Golden ukazało się 20 maja 2026 roku nakładem wydawnictwa Media Rodzina, w przekładzie Małgorzaty Hesko-Kołodzińskiej i Piotra Budkiewicza. Książka jest więc dostępna u nas bez konieczności sięgania po wersję angielską.
Levi pracuje już także nad kolejną powieścią osadzoną w tym świecie. Ma nosić tytuł Ellen of Golden i skupić się na jednej z postaci znanych z pierwszej części.
Sam fenomen Theo z Golden zostawia mnie z dość pocieszającą myślą. Wydawnictwa potrafią dziś bardzo precyzyjnie analizować trendy, zasięgi i zachowania czytelników, ale od czasu do czasu miliony ludzi wybierają książkę, której sukces trudno byłoby wcześniej wpisać do Excela. Starszy debiutant, historia wydana początkowo własnym sumptem, niewielkie miasteczko i bohater, który zamiast ratować świat, rozmawia z jego mieszkańcami.