Pierwsze takie znalezisko od kilkudziesięciu lat
Odkrycia dokonano podczas całorocznych wykopalisk prowadzonych w ramach projektu tureckiego Ministerstwa Kultury i Turystyki. Mozaika ma wymiary wynoszace około 3 na 4 metry i składa się z zazębiających się dwunastościennych paneli geometrycznych, czyli stylu dekoracyjnego powszechnie stosowanego w późnym okresie rzymskim. Akın Ersoy z Uniwersytetu Izmir Katip Çelebi, kierujący wykopaliskami, podkreśla wyjątkowość odkrycia. Jak powiedział agencji Anadolu, znalezienie nowej mozaikowej posadzki po prawie 70 latach było zaskoczeniem dla całego zespołu.
Czytaj też: Szczątki z Maroka zmieniają perspektywę ewolucji. Wiemy, kiedy dokładnie doszło do rozdziału linii
Smyrna, założona jako planowane miasto po podbojach Aleksandra Wielkiego, była jednym z najważniejszych centrów życia obywatelskiego w świecie klasycznym. Posadzka pochodzi z budynku datowanego na okres między IV a VI wiekiem naszej ery. Archeolodzy wciąż nie są pewni, czy struktura pełniła funkcję prywatnej rezydencji, czy może przestrzeni półpublicznej. Odpowiedź na to pytanie może zmienić interpretację symboliki zawartej w mozaice.
Symbol ochrony przed zazdrością i złym okiem
W centrum mozaiki znajduje się charakterystyczny Węzeł Salomona, czyli motyw utworzony z przeplatających się pętli, który pojawia się w wielu kulturach oraz epokach historycznych. Badacze interpretują go jako symbol apotropaiczny, mający chronić przed szkodliwymi siłami, zazdrością i tak zwanym „złym okiem”. Oprócz centralnego węzła, mozaika zawiera motywy roślinne, geometryczne ozdoby oraz małe figury krzyży. To połączenie elementów jest szczególnie interesujące, ponieważ odzwierciedla wielowarstwowy system wierzeń charakterystyczny dla późnego antyku.
Widzimy używanie symboli ochronnych. W tego rodzaju przestrzeniach umieszczano określone symbole – przy wejściach lub w projektach posadzek – aby zapobiec zazdrości lub zawiści. Węzeł Salomona jest tego dobrym przykładem – dodaje Ersoy
Ersoy wyjaśnia, iż symbole te, które początkowo były elementami dekoracyjnymi, zostały później zaakceptowane przez niektóre religie monoteistyczne. Wszystkie jednak służyły jako znaki ochronne. Mówiąc krótko, jeśli przestrzeń była publiczna, chroniły miasto, a jeśli chodziło o rezydencję, miały strzec domu, jego właściciela i mieszkańców.
Mozaika przetrwała około 1500 lat
Jednym z najbardziej fascynujących aspektów odkrycia są dowody na to, że pomieszczenie było ponownie wykorzystywane w XIX wieku. Struktury związane ze szpitalem lub pobliskimi rezydencjami zbudowano bezpośrednio nad starożytną posadzką. Ślady tynku ze ścian nałożono wprost na mozaikę.
Późnoantyczna mozaikowa posadzka została odkryta, doceniona i zbudowano na niej struktury. Wiemy o tym, ponieważ tynk z nowo zbudowanych ścian został położony bezpośrednio na mozaice. To pokazuje, że mozaika była w użyciu przez okres nawet 1500 lat później – podsumowuje Ersoy
To niezwykłe świadectwo ciągłości kulturowej i szacunku dla starożytnego dziedzictwa. Mozaika nie została zniszczona czy zasypana. Zamiast tego została włączona do nowych budynków jako element wartościowy i godny zachowania. Wykopaliska mają zostać rozszerzone w tym roku. Archeolodzy wierzą, że wkrótce mogą odkryć kolejne pomieszczenia lub powiązane struktury, co pozwoli lepiej zrozumieć codzienne życie w późnoantycznej Smyrnie. Każde nowe znalezisko to kolejny element układanki pokazującej, jak funkcjonowało to ważne centrum kulturowe i handlowe starożytnego świata.