Owszem, są one przydatne, ale trzeba pamiętać, że zdrowego odpoczynku nie da się sprowadzić wyłącznie do algorytmu. Zamiast więc wpadać w kolejną pętlę tabelek, wykresów i statystyk, czas odłożyć urządzenie i wsłuchać się w siebie.
Smartwatche dostarczają nam ogrom informacji
Współczesne zegarki i opaski dziś monitorować tętno, aktywność fizyczną, poziom stresu, temperaturę skóry i poszczególne fazy snu. Im droższy model, tym więcej wskaźników. To naprawdę pomaga w dbaniu o zdrowie, bo dzięki tym szczegółom jesteśmy w stanie dostrzec nieprawidłowości, które normalnie umknęłyby naszej uwadze. Jak zwykle jednak problem zaczyna się wtedy, gdy zaczynamy przesadzać, a liczby stają się ważniejsze od rzeczywistości.
Coraz więcej ekspertów zwraca uwagę na zjawisko określane mianem „sleep perfectionism”, czyli perfekcjonizmu sennego. To sytuacja, w której człowiek zaczyna obsesyjnie dążyć do idealnego wyniku w aplikacji, a każda noc oceniona przez algorytm jako słaba staje się źródłem stresu. Paradoksalnie może to prowadzić do jeszcze większych problemów z zasypianiem. Zamiast słuchać własnego organizmu, zaczynamy ufać cyfrowej ocenie wyświetlanej na ekranie. Jeśli zegarek twierdzi, że spaliśmy źle, czujemy się zmęczeni jeszcze zanim zdążymy wypić pierwszą kawę.
Czytaj też: Naukowcy obalają fitnessowy mit. Skuteczny trening nie musi boleć
Tymczasem prawda jest taka, że każdy organizm jest inny, a algorytmy bazują raczej na uśrednionych wynikach bazowych. Przez lata słyszeliśmy, że zdrowy człowiek powinien spać dokładnie osiem godzin i ta liczba urosła wręcz do rangi uniwersalnej prawdy, przez co wiele osób żyje w przekonaniu, że permanentnie się nie wysypia. Podobnie też twierdzą nasze zegarki, choć prawda jest o wiele bardziej skomplikowana.
Badania prowadzone wśród społeczności żyjących bez smartfonów, telewizorów i sztucznego światła wykazały, że ich średni czas snu wynosił od około 5,7 do 7,1 godziny dziennie. Mimo to nie obserwowano u nich wielu problemów zdrowotnych charakterystycznych dla ludzi żyjących w typowym, współczesnym środowisku. Co więcej, ogromna analiza obejmująca ponad milion osób wykazała, że najniższe wskaźniki śmiertelności obserwowano u osób śpiących około siedmiu godzin na dobę. Nie piszę tego, by nagle przekonać was, że siedem godzin snu powinno zastąpić dotychczasową ósemkę. Bardziej chodzi o to, że nie istnieje jedna magiczna liczba pasująca do każdego człowieka. Potrzeby organizmu są indywidualne i mogą zmieniać się wraz z wiekiem, stylem życia czy poziomem aktywności.
Najważniejsza może być regularność
Skoro ciężko powiedzieć, ile powinniśmy spać, to na czym w takim razie się skupić? Na regularności. Pojawia się coraz więcej badań z tym związanych, a wnioski z nich płynące są proste: dla organizmu często ważniejsze jest to, żeby codziennie kłaść się i wstawać mniej więcej o tej samej porze, niż obsesyjne pilnowanie konkretnej liczby godzin. Brzmi mało spektakularnie? Pewnie dlatego nie sprzedaje się tak dobrze jak kolejne wykresy i kolorowe statystyki w aplikacjach.
Jednak regularność może mieć większy wpływ na zdrowie niż samo wydłużanie czasu spędzanego w łóżku. Osoby utrzymujące stały rytm snu wykazują niższe ryzyko wielu chorób oraz lepsze ogólne samopoczucie. To kolejny dowód na to, że organizm lubi przewidywalność bardziej niż okazjonalne „odsypianie” całego tygodnia w weekend, co zresztą słabo działa, choć na pewno pomaga przynajmniej wypocząć psychicznie.
Właśnie dlatego eksperci proponują dużo prostsze podejście do oceny jakości snu. Zamiast analizować dziesiątki wykresów i zastanawiać się, czy faza REM trwała odpowiednio długo, warto odpowiedzieć sobie na kilka podstawowych pytań:
- Czy zazwyczaj śpię od sześciu do ośmiu godzin?
- Czy po przebudzeniu w środku nocy potrafię ponownie zasnąć w mniej niż pół godziny?
- Czy mój nastrój pozostaje stabilny przez większość dnia?
- Czy nie potrzebuję regularnych drzemek?
- I wreszcie – czy nie ratuję się kolejnymi kawami tylko po to, żeby dotrwać do wieczora?
Nie ma w tym nic skomplikowanego, ale jeśli odpowiedzi na pierwsze pytania są twierdzące, a na ostatnie przeczące, istnieje spora szansa, że śpisz wystarczająco dobrze, nawet jeśli twój smartwatch nie wystawia ci perfekcyjnych ocen.
Czasem najlepszą rzeczą jest odpuścić
Nie da się być perfekcyjnym, zwłaszcza w kwestii snu i bardzo podoba mi się, że eksperci do tego nie namawiają. Zamiast tego zachęcają do zmiany sposobu myślenia o samym zasypianiu. Nie traktujmy tego jako kolejnego zadania do wykonania i wróćmy do tego, co najważniejsze – do odpoczynku. Do tego wystarczy położyć się o stałej porze, wyłączyć światło i przestać walczyć o sen. Nie sprawdzać godziny co kilka minut, nie analizować każdej pobudki i nie próbować na siłę zmuszać organizmu do zaśnięcia. Brzmi banalnie, ale właśnie ta presja bardzo często staje się największym wrogiem zdrowego snu. Jeśli każdej nocy próbujemy osiągnąć perfekcyjny wynik, odpoczynek zamienia się w kolejny projekt do zrealizowania.
Jutro rano, zamiast pytać zegarek, czy dobrze spaliśmy, może lepiej po prostu zapytać o to samego siebie i nie nastawiać się źle na nadchodzący dzień, tylko dlatego, że liczby na ekranie nie mieszczą się w normie.