Tymczasem wiele fascynujących odkryć zaczyna się od pytania zupełnie niepraktycznego. Jak wygląda świt w brytyjskim lesie, kiedy zamiast samochodów słychać chóralny śpiew ptaków? Co łączy rzymski chleb, starożytne widowiska i współczesną podróż koleją? Dlaczego dwie strony Księżyca tak bardzo się od siebie różnią? I co właściwie dzieje się nocą w ogrodzie, który w ciągu dnia wydaje się spokojny i przewidywalny?
Właśnie na takie pytania odpowiada BBC Earth. Stacja zaprasza codziennie od godz. 19:45 do oglądania pasma, w którym spotykają się podróże, historia, nauka i dzika przyroda. Można trafić do amazońskiej dżungli, zajrzeć pod powierzchnię oceanu, przemierzyć Skandynawię albo ruszyć śladami Imperium Rzymskiego. Bez konieczności wybierania jednego zainteresowania i deklarowania, że od dziś jesteśmy ekspertkami od wulkanów, ssaków czy starożytnych cywilizacji. Wystarczy usiąść przed ekranem tak z ciekawości.
Świat oglądany bez pośpiechu
Mam wrażenie, że coraz rzadziej pozwalamy sobie oglądać coś bez wcześniejszego sprawdzania ocen, recenzji, streszczeń i komentarzy. Zanim zaczniemy, chcemy wiedzieć, czy warto. Czasami docieramy nawet do zakończenia, choć jeszcze nie obejrzałyśmy początku. Ciekawość zostaje zastąpiona procedurą wyboru, która przypomina analizowanie warunków kredytu.
Wieczorne pasmo BBC Earth pozwala podejść do oglądania inaczej. Jednego dnia można wyruszyć do Wietnamu z Billem Baileyem, komikiem i muzykiem, który poznaje kraj przez jego kulturę, krajobrazy, kuchnię i historię. W programie Wietnamskie przygody Billa Baileya nie brakuje tradycyjnych łodzi w kształcie kosza, górskich wypraw, lokalnego rzemiosła i spotkań z ludźmi, których osobiste losy splatają się z burzliwą przeszłością kraju. Jest też kąpiel w drewnianej balii, lody jedzone na górskim szczycie oraz bawół, z którym prowadzący nawiązuje bliższą znajomość. Wietnam pokazany w ten sposób przestaje być zbiorem pocztówkowych kadrów. Nabiera smaku, rytmu i głosu.
Inny rodzaj podróży proponuje Alice Roberts w programie Pociągiem przez Imperium Rzymskie. Trasa liczy ponad 2000 kilometrów i prowadzi przez Włochy, Francję oraz Hiszpanię. Są Pompeje, Rzym, Parma, Turyn, Tarragona i Kartagena, ale ta wyprawa nie sprowadza się do oglądania ruin. Roberts przygląda się codzienności mieszkańców imperium, technologiom, religijnym kultom, życiu niewolników, jedzeniu i widowiskom. Historia przestaje przypominać szkolną oś czasu. Okazuje się światem pełnym ambicji, wynalazków, nierówności i problemów zaskakująco znajomych.
Wielkie wyprawy mogą zaczynać się za płotem
Lubimy myśleć, że dzika przyroda znajduje się daleko. Najlepiej na innym kontynencie, wysoko w górach albo głęboko pod wodą. Tymczasem czasem wystarczy spojrzeć uważniej na ogród, park lub las, obok którego przechodzimy regularnie.
Sekretne życie ogrodu pokazuje rośliny i zwierzęta zamieszkujące przestrzenie uznawane przez nas za oswojone. Krety, lisy, żaby, pająki, kuny i sikory modre prowadzą tam własne życie, w którym obowiązują reguły równie surowe jak na sawannie czy w dżungli. Produkcja powstawała przez trzy lata, a wykorzystanie zdjęć makro, ujęć lotniczych i kamer działających przy słabym świetle pozwoliło odsłonić sceny, których zwykle nawet nie zauważamy.
To akurat bardzo do mnie przemawia. Egzotyka potrafi zachwycić od pierwszej sekundy, ale odkrycie niezwykłości w miejscu doskonale znanym wymaga większej uważności. Po takim programie zwykły ogród może wyglądać jak wielopiętrowe miasto, w którym każdy liść jest czyimś schronieniem, stołówką albo terenem sporu.
Podobną zmianę perspektywy proponuje Dzika Wielka Brytania. Hamza Yassin szuka zjawisk ukrytych przed wzrokiem człowieka oraz tych, obok których przechodzimy obojętnie. Odwiedza rezerwaty, lasy pełne kwitnących dzwonków i zalesione wzgórza Dartmoor. Wraz ze specjalistką od nagrywania dźwięków dzikiej przyrody słucha porannego śpiewu ptaków. To przypomnienie, że natura nie musi mieć rozmiarów lodowca ani wybuchającego wulkanu, żeby skutecznie zatrzymać uwagę.
Są też widowiska, przy których trudno mrugnąć
Oczywiście BBC Earth potrafi również pokazać planetę w skali, przy której człowiek wydaje się wyjątkowo niewielki. Zjawiskowa Ziemia przygląda się zorzy polarnej, błyskawicom, erupcjom wulkanów i megafalom. Naukowcy tłumaczą mechanizmy ich powstawania, a operatorzy próbują zarejestrować momenty, których nie da się ustawić pod kamerę ani powtórzyć na życzenie.
Specjalistyczny sprzęt trafia na skutery wodne mierzące się z olbrzymimi falami u wybrzeży Portugalii. Drony zbliżają się do krateru wulkanu w Gwatemali. Kamery rejestrują w zwolnionym tempie błyskawice rozciągające się nad Arizoną. Nauka i obraz pracują tu razem. Zachwyt nie kończy się na pięknym kadrze, bo za chwilę pojawia się pytanie: jak to w ogóle możliwe?
Podobnie działa Błękitna planeta II. Ponad 600 godzin podwodnych zdjęć pozwoliło pokazać oceany oraz ich mieszkańców z perspektywy, do której większość z nas nigdy nie będzie miała dostępu. Pod powierzchnią wody rozgrywają się opowieści o polowaniu, współpracy, sprycie, przetrwaniu i dostosowaniu do warunków, które dla człowieka byłyby zabójcze. To jeden z tych programów, po których trudno nadal patrzeć na morze jak na dużą ilość niebieskiej wody.
W sierpniowym paśmie znajdzie się także Potęga ssaków z sir Davidem Attenborough. Seria opowiada, jak ssaki wykorzystały szansę, która pojawiła się po końcu panowania dinozaurów. Ich sukces wynika z inteligencji, zdolności adaptacyjnych, uczenia się, współpracy i opieki nad potomstwem. Ssaki zasiedliły oceany, pustynie, dżungle, lodowe pustkowia, lasy i powietrze. Trudno mi się dziwić, że tak dobrze ogląda się ich historie. W wielu zachowaniach można rozpoznać coś znajomego, choć bohater ma futro, płetwy albo zdecydowanie większe zęby.
Ciekawość prowadzi również w stronę ludzi
Pasmo o 19:45 nie ogranicza się do przyrody. Skandynawia i Simon Reeve pokazuje Danię, Szwecję, Norwegię i Finlandię poprzez krajobrazy, kulturę oraz rozmowy z mieszkańcami. Północ Europy oglądamy zwykle przez filtr fiordów, drewnianych domków, saun i wysokiej jakości życia. Simon Reeve zagląda głębiej, również w wyzwania związane z migracją, bezpieczeństwem i zmieniającą się sytuacją polityczną.
Z kolei Cywilizacje: rozkwit i upadek prowadzą przez starożytny Egipt, Rzym, świat Azteków i Japonię samurajów. Historycy i eksperci analizują momenty, które decydowały o potędze poszczególnych kultur, ale również o ich kryzysach. Kolejne epoki zaczynają układać się w znajome wzory. Ludzie zmieniają stroje, narzędzia i języki, lecz ambicja, potrzeba kontroli, zachwyt sztuką oraz wiara we własną trwałość pozostają zdumiewająco podobne.
A gdy podróże po Ziemi przestają wystarczać, można sięgnąć po Największe zagadki nauki. Twórcy pytają między innymi o wiek wszechświata, odmienność dwóch stron Księżyca i kosmiczne pochodzenie żelaza znalezionego w grobowcu Tutanchamona. Każda odpowiedź otwiera kolejne pytania. I chyba właśnie za to najbardziej cenię dobrą popularyzację nauki. Zamiast udawać, że świat został już dokładnie opisany, pokazuje rozległe obszary, na których nadal poruszamy się z latarką.
Godzina, która może poprowadzić w dowolną stronę
Jednego wieczoru możemy śledzić Amazonkę, Nil i Missisipi od źródeł aż po ujścia w Najwspanialszych rzekach świata. Następnego znaleźć się na wyspach Atlantyku z Martinem Clunesem albo wyruszyć z ekipą programu Przez dziką Amazonię na tereny pełne jadowitych węży, kajmanów i ogromnych os. Innym razem zatrzymamy się we własnym ogrodzie i zobaczymy, jak wiele wydarza się kilka metrów od kuchennego okna.
Ten wybór dobrze oddaje sposób, w jaki działa ludzka ciekawość. Rzadko porusza się prostą drogą. Zaczynamy od rzymskich pociągów, po chwili interesuje nas chleb sprzed dwóch tysięcy lat, następnie mechanizm powstawania błyskawic, a wieczór kończymy z pytaniem o inteligencję wielorybów. Pozornie przypadkowy ciąg tematów może okazać się bardzo skuteczną ucieczką od przewidywalności.
BBC Earth codziennie od godz. 19:45 daje przestrzeń właśnie na takie odkrywanie. Bez egzaminu, planu zajęć i obowiązku zapamiętywania dat. Można po prostu włączyć program, usiąść wygodnie i sprawdzić, dokąd tym razem zaprowadzi pytanie, którego jeszcze kilka minut wcześniej nie przyszłoby nam do głowy.
Tak z ciekawości.