Przedmioty codziennego użytku towarzyszą człowiekowi nieustannie, niemal niedostrzegalnie współkształtując przestrzeń życiową, nawyki, a nawet sposób w jaki wchodzimy w interakcję z otoczeniem. Choć klamka drzwiowa rzadko bywa uważana za obiekt muzealny czy dzieło sztuki najwyższej rangi, w rzeczywistości stanowi przecież jeden z najważniejszych elementów bezpośredniego kontaktu między ludzkim ciałem a architekturą.
Ta klamka ma zachwycać. FSB przywraca z zaświatów Dieter Rams, klamkę niewymagającą wysiłku z 1986 roku
To właśnie w tamtym roku powstał projekt klamki FSB 1138, stworzony przez niemieckiego projektanta wzornictwa przemysłowego, Dietera Ramsa. Historia tego obiektu, licząca już równo cztery dekady, zyskała nowy rozdział za sprawą decyzji firmy Franz Schneider Brakel o ponownym wprowadzeniu klamki na rynek w udoskonalonej, w pełni metalowej wersji.
Pierwotna koncepcja tego charakterystycznego uchwytu narodziła się podczas wyjątkowych warsztatów zorganizowanych w siedzibie firmy FSB we Wschodniej Westfalii. Inicjatywą tą kierował wybitny grafik i projektant Otl Aicher, który zaprosił do współpracy grono cenionych międzynarodowych architektów i twórców.
Wśród uczestników wydarzenia znaleźli się między innymi Mario Botta, Peter Eisenman, Hans Hollein, Alessandro Mendini, Arata Isozaki oraz Shoji Hayashi. Głównym zadaniem postawionym przed artystami było przemyślenie na nowo roli klamki jako pierwszego elementu interakcji z budynkiem oraz próba odpowiedzi na prowokacyjne pytanie, czy w świecie przepełnionym przedmiotami możliwe jest jeszcze stworzenie zupełnie nowych, funkcjonalnych form.
Dieter Rams, pracujący wówczas nad projektem wraz ze swoimi współpracownikami Angeliką Knoop i Petrem Tucnym, zaproponował rozwiązanie stanowiące kwintesencję swojej słynnej filozofii projektowej. Zasada wyrastająca z założenia, że dobre projektowanie oznacza jak najmniej designu, znalazła w klamce FSB 1138 swoje dosłowne i niezwykle czyste odzwierciedlenie.
Obiekt składał się z okrągłej rozety, delikatnie wyprofilowanej dźwigni oraz charakterystycznego wgłębienia na palec wskazujący. Czyste, geometryczne kształty oraz wyrazisty kontrast wizualny tworzyły przedmiot niezwykle prosty, a zarazem bezbłędnie intuicyjny w codziennym użytkowaniu.
Geometria tego rozwiązania bezsłownie komunikowała swoją funkcję każdemu, kto do niego sięgał. Okrąg rozety sugerował naturalny ruch obrotowy, natomiast wgłębienie i miękkie łuki dźwigni w sposób organiczny wskazywały właściwe ułożenie dłoni, gwarantując pewny, wygodny i niewymagający wysiłku chwyt.
Był to doskonały przykład estetyki wyrastającej bezpośrednio z użyteczności, co od zawsze stanowiło znak rozpoznawczy prac Ramsa, znanego z wieloletniej kierowniczej roli w dziale designu firmy Braun oraz kultowych projektów mebli dla marki Vitsœ, takich jak chociażby system regałów Universal Shelving System.
Pierwotna wersja klamki, oznaczona w katalogach symbolem RGS, produkowana była przy użyciu połączenia aluminium oraz elementów z tworzywa termoplastycznego. O ile komponenty metalowe wytwarzano bezpośrednio w fabryce w Brakel, o tyle elementy plastikowe musiały być zamawiane u zewnętrznych dostawców. Z biegiem lat okazało się jednak, że zastosowane tworzywo sztuczne nie spełniało wysokich wymagań w zakresie długowieczności i odporności na zużycie, co w konsekwencji doprowadziło do wycofania produktu z oferty w dwa tysiące piątym roku.
Współczesna reedycja klamki FSB 1138 rozwiązuje ten historyczny problem poprzez całkowitą rezygnację z tworzyw sztucznych na rzecz jednolitej, całkowicie aluminiowej konstrukcji. Dzięki tej zmianie przedmiot zyskał nie tylko znacząco wyższą trwałość mechaniczną, ale również zdolność do szlachetnego starzenia. Powierzchnia aluminium wraz z upływem lat i kolejnymi tysiącami dotknięć będzie powoli pokrywać się unikalną patyną, nadając każdemu egzemplarzowi indywidualny, ponadczasowy rys.
Czytaj też: Ikea startuje z nową kolekcją dla studentów i osób wkraczających w samodzielne życie
Sam Dieter Rams (dzisiaj 94 letni), uczestniczący w procesie weryfikacji nowej wersji i aprobujący wprowadzone modyfikacje, podkreśla wyjątkowy charakter projektów, które mimo upływu lat zachowują pełną aktualność.