Neolityczne szkielety źródłem informacji na temat podziału obowiązków w dawnych społecznościach
Badanie opublikowane w American Journal of Biological Anthropology objęło analizę 125 dobrze zachowanych szkieletów z dwóch neolitycznych cmentarzysk w regionie Polgár na terenie dzisiejszych Węgier. Naukowcy badali zarówno ślady aktywności fizycznej widoczne na kościach, jak i sposób pochówku, w tym pozycję ciała oraz przedmioty składane w grobach. Takie połączenie metod pozwala lepiej odtworzyć codzienne życie i strukturę społeczną dawnych społeczności.
Czytaj też: Archeolodzy odtworzyli kuchnię prehistorycznych Europejczyków. Niejeden by pozazdrościł
W wielu przypadkach różnice między płciami były wyraźne. Mężczyźni byli często chowani na prawym boku i towarzyszyły im polerowane narzędzia kamienne, podczas gdy kobiety zwykle spoczywały na lewym boku i miały przy sobie ozdoby, na przykład pasy z muszli. Analiza kości wskazuje także na pewne różnice w wykonywanej pracy: u mężczyzn częściej występowały ślady przeciążenia jednej ręki, co może świadczyć o powtarzalnych czynnościach wymagających silnych ruchów ramienia, takich jak rzucanie czy obróbka drewna lub kamienia.
Jednocześnie badacze odkryli przypadki, które wyraźnie nie pasują do tego schematu. W kilku grobach znaleziono osoby pochowane w sposób niezgodny z typowym wzorcem dla ich biologicznej płci. Szczególnie interesujący był pochówek starszej kobiety, która została złożona w grobie w sposób charakterystyczny dla mężczyzn i otrzymała zestaw kamiennych narzędzi zwykle kojarzonych z męskimi rolami społecznymi.
Płynna granica między rolami męskimi i żeńskimi
Analiza jej kości potwierdziła, iż wykonywała ona intensywną pracę fizyczną podobną do tej obserwowanej u mężczyzn z tego samego cmentarzyska. Ślady na kościach stóp wskazują na częste przyjmowanie pozycji klęczącej, a inne zmiany sugerują powtarzalne obciążenia ciała związane z określonymi czynnościami. Według autorów badania może to oznaczać, że kobieta wykonywała zadania uznawane w tej społeczności za typowo męskie.
W sumie w badanej populacji znaleziono kilka podobnych wyjątków. Dwie osoby biologicznie męskie oraz pięć biologicznie żeńskich zostało pochowanych w sposób odbiegający od dominujących norm. Zdaniem naukowców sugeruje to, iż choć istniał wyraźny podział ról, nie był on absolutny i dopuszczał indywidualne ścieżki życiowe.
Czytaj też: Zaginiony rękopis odnaleziony w muzeum we Francji. To słynne dzieło Archimedesa
Autorzy pracy podkreślają, że społeczeństwa neolityczne były prawdopodobnie bardziej złożone niż często przedstawia się je w uproszczonych modelach archeologicznych. W wielu przypadkach role społeczne mogły zależeć od wieku, statusu, umiejętności lub indywidualnych wyborów, a nie wyłącznie od płci biologicznej. Jak podkreślają badacze, społeczności te mogły jednocześnie utrzymywać wyraźne normy kulturowe i akceptować odstępstwa od nich.
