Świat nauki zadrżał, kiedy pod koniec lipca rosyjski oligarcha i „król internetu” Jurij Milner stworzył nową nagrodę w dziedzinie fizyki teoretycznej. „Dosłownie powaliło mnie na ziemię. W jednej chwili miałem na koncie 200 dolarów, a w drugiej już trzy miliony 200 dolarów! Wprawdzie bank obciążył mnie 12-dolarową opłatą za transakcję, ale tego dnia wyjątkowo było mnie na to stać” – żartował w rozmowie z dziennikiem „The New York Times” laureat nagrody Alan H. Guth, profesor fizyki z Massachusetts Institute of Technology. Prof. Guth nie był jedynym nagrodzonym. Identyczne kwoty wylądowały na kontach ośmiu innych fizyków. Każdy z nich otrzymał sumę trzy razy większą od Nagrody Nobla, która w tym roku, po spowodowanej recesją 20-procentowej obniżce, wynosi 1,2 mln dolarów (czyli 8 zamiast 10 mln szwedzkich koron).

Wymyślona przez Milnera Fundamental Physics Prize w jednej chwili stała się najbardziej lukratywnym ze wszystkich naukowych wyróżnień. Nic więc dziwnego, że Jurija Milnera zaczęto porównywać z fundatorem najsłynniejszej po dziś dzień nagrody naukowej Alfredem Noblem. Jednak nagroda Rosjanina bardzo różni się od tej ufundowanej przez wynalazcę dynamitu – nie tylko wartością, ale również sposobem nominowania kandydatów i nowoczesnym, idącym z duchem czasu wyborem nagradzanych naukowych osiągnięć.

Nobel dla emerytów

Sam Milner podkreśla, że nie zależy mu na tym, żeby zostać Noblem-bis. „Moją intencją było pokazanie, że nauka jest tak samo ważna jak sprzedaż akcji na Wall Street” – tłumaczył magazynowi „Nature”. Dlaczego fizyka? Przez dziesięć lat Rosjanin studiował chromodynamikę kwantową. W 1985 roku przerwał jednak pracę nad doktoratem i zajął się inwestycjami – najpierw w Rosji, a później w Dolinie Krzemowej w Stanach Zjednoczonych. Stworzone przez Nobla i Milnera nagrody nie mogłyby się bardziej różnić.

Wynalazca dynamitu postanowił nagradzać dziedziny, które go interesowały: fizykę, chemię, medycynę i literaturę, a także działania na rzecz globalnego pokoju (dopiero w 1968 roku Bank Szwecji ufundował noblowską nagrodę w dziedzinie ekonomii).