Jaskinia Stajnia, znajdująca się na Wyżynie Częstochowskiej w obrębie wsi Mirów, to długi korytarz o wysokim stopie. Ma trzy metry szerokości i osiem wysokości, ciągnie się zaś na 23 metry. Po raz pierwszy opisano ją w 1951 r. Nazwę zawdzięcza opowieściom tamtejszych mieszkańców, według których walczący w okolicy powstańcy styczniowi urządzili w niej stajnię.
O tym, że jaskinia kryje prawdziwą naukową sensację, po raz pierwszy dowiedzieliśmy się w 2008 r. Pracujący w Stajni archeolodzy natrafili wówczas na narzędzia kamienne i pierwsze znalezione w Polsce szczątki https://www.focus.pl/artykul/jestesmy-neandertalczykami. Początkowo szacowano, że miały ok. 50 tys. lat, jednak w zeszłym roku badacze ogłosili, że są o wiele starsze. Jak się okazało, jeden z zębów trzonowych ma aż 116 tys. lat. To oznacza, że w Stajni znajdowały się najstarsze szczątki neandertalczyków w Europie Środkowej.
To jednak nie koniec sensacyjnych odkryć w tym miejscu. Dzisiaj w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports” ukazał się artykuł, który opisuje inny nadzwyczajny artefakt z jaskini – zdobiony wisiorek z kości słoniowej, najstarszy, jaki znaleziono dotychczas nie tylko w Europie, ale i w Azji.
Kiedy powstała najstarsza biżuteria wykonana przez Homo sapiens
Naszyjnik wykopano w 2010 r., a razem z nim natrafiono na przecinak z końskiej kości. Nie było wątpliwości, że są to wytwory https://www.focus.pl/artykul/zaledwie-1-5-dna-odroznia-homo-sapiens-od-neandertalczykow, którzy zamieszkiwali jaskinię po wyginięciu neandertalczyków. Kwestią do wyjaśnienia pozostało dokładne określenie czasu powstania znalezisk.
Naszyjnik przeszedł właśnie ponowne badania, którymi zajęli się naukowcy z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku, Uniwersytetu Bolońskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego, Państwowego Instytutu Geologicznego oraz Zakładu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN. Pozwoliły one ustalić dokładny wiek biżuterii na rekordowe 41,5 tys. lat.
– Oszacowanie wieku tego naszyjnika jest kluczowe dla określenia jego znaczenia kulturowego – podkreśla Sahra Talamo z Uniwersytetu Bolońskiego, główna autorka badań. – Jesteśmy podekscytowani uzyskanym wynikiem – dodaje.
Badacze wykorzystali nowoczesne metody datowania radiowęglowego – czyli, w uproszczeniu, określania wieku próbki poprzez szacowanie zawartości izotopu węgla C14 – oraz wykonali skany 3D znaleziska z pomocą mikrotomografii. – Umożliwiło to na zrobienie wirtualnej kopii biżuterii i dokładne opisanie zdobiących ją ornamentów – mówi Stefano Benazzi, jeden ze współautorów pracy.
Jak wyglądają zdobienia na naszyjniku
Na naszyjniku znajdują się dwa otwory oraz nieregularny wzór składający się z pięćdziesięciu kropek układających się w krzywą. – Ta biżuteria to dowód wielkiej kreatywności i nadzwyczajnych zdolności manualnych członków grupy Homo sapiens, która zamieszkiwała jaskinię – mówi dr Wioletta Nowaczewska z Uniwersytetu Wrocławskiego. – Grubość wisiorka wynosi zaledwie 3,7 mm, a zrobienie na niej dokładnego wzoru wymagało nadzwyczajnej precyzji – dodaje.
Co mogły oznaczać ułożone owalnie kropki? Naukowcy przypuszczają, że dawni mieszkańcy jaskini oznaczali w ten sposób ilość upolowanych zwierząt albo cykl księżycowy. Co ciekawe jednak, podobne zdobienia niezależnie pojawiały się również na biżuterii znajdowanej w innych częściach Europy.
W jaki sposób Homo sapiens zasiedlił Europę
Odkrycie z jaskini Stajnia rozjaśnia sporną kwestię dotyczącą tego, co się działo na terytorium Europy po tym, jak kilkadziesiąt tysięcy lat temu zniknęli z niej neandertalczycy. Według jednej z teorii terytorium dzisiejszej Polski pozostawało przez kilka mileniów niezasiedlone. Jednak biżuteria wskazuje, że ta hipoteza nie jest prawdziwa.
– Wiek naszyjnika i przecinaka ostatecznie dowodzi, że rozprzestrzenianie się Homo sapiens w Polsce nastąpiło w tym samym okresie co w Środkowej i Zachodniej Europie – mówi Andrea Picin z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku.
Być może więcej szczegółów poznamy wkrótce. Ciągle trwają bowiem badania innych przedmiotów z kości słoniowej znalezionych w jaskini Stajnia.
Źródło: Max Planck Gesellshaft, PAP