Właśnie dlatego nowe analizy są tak interesujące. Wynika z nich, że wysokie emisje aerozoli nad wschodnią Azją mogły przez lata wpływać na zimowe trasy cyklonów nad północnym Pacyfikiem, wypychając część z nich dalej na północ, w stronę rejonu Morza Beringa i Arktyki. To z kolei zwiększało napływ ciepłego i wilgotnego powietrza do obszarów, gdzie lód morski i tak jest dziś pod coraz większą presją.
Najciekawsze jest to, że poprawa jakości powietrza w Chinach po 2013 roku najpewniej zaczęła ten konkretny mechanizm osłabiać. To nie znaczy, że czystsze powietrze “uratowało Arktykę”. Znaczy raczej coś bardziej przewrotnego: jedno środowiskowe zwycięstwo zmieniło bieg atmosferycznej układanki tysiące kilometrów dalej, ale nie unieważniło większego problemu, bo wraz ze spadkiem aerozoli słabnie też ich maskujący wpływ chłodzący na klimat.
Aerosole nie tylko brudzą niebo. Potrafią też przesuwać pogodę
Aerozole są jednym z najbardziej niewdzięcznych bohaterów klimatycznej opowieści. Z jednej strony szkodzą zdrowiu, pogarszają jakość powietrza i napędzają smog. Z drugiej, część z nich odbija promieniowanie słoneczne i chwilowo ogranicza część ocieplenia powodowanego przez gazy cieplarniane. To właśnie dlatego redukcja aerozoli niemal zawsze okazuje się klimatycznie bardziej złożona, niż sugeruje prosty odruch: mniej zanieczyszczeń równa się lepiej pod każdym względem.
W nowej pracy badacze pokazali jeszcze jeden poziom tej złożoności. Według ich analiz aerozole nad Azją Wschodnią wpływały na zimowe cyklony nad północnym Pacyfikiem nie tylko przez bilans promieniowania, ale też przez rozkład opadów i uwalniania ciepła utajonego wewnątrz samych układów burzowych. Innymi słowy, zanieczyszczenia zmieniały nie tylko to, ile energii dociera do powierzchni Ziemi, ale też jak “pracuje” sam silnik cyklonu.
Jeśli w jednej części burzy opad jest tłumiony, a w innej wzmacniany, zmienia się rozmieszczenie energii w całym układzie. W efekcie cyklon może zostać delikatnie wypchnięty na inną trasę. Nie trzeba więc żadnego wielkiego przełącznika, żeby pogoda zaczęła iść innym torem. Wystarczy subtelnie zmienić, gdzie i jak atmosfera oddaje ciepło.
Arktyka dostawała ciepło tylnymi drzwiami
To właśnie tu cała historia robi się naprawdę ciekawa. Gdy więcej zimowych cyklonów wędruje ku Morzu Beringa i dalej na północ, Arktyka dostaje dodatkowe porcje ciepła i wilgoci. A to region, który i bez tego ociepla się szybciej niż reszta planety. Każdy dodatkowy impuls ciepłego powietrza działa tam jak kolejny nacisk na i tak już osłabiony lód morski.
Według omówienia wyników taki mechanizm mógł w ostatnich dekadach przyczyniać się do wzrostu napływów ciepła do Arktyki od strony północnego Pacyfiku. W praktyce oznacza to, że część zmian w lodzie morskim nie musi być wyłącznie prostym skutkiem globalnego ocieplenia “w tle”, ale także efektem konkretnych zmian w trasach burz i przepływach atmosferycznych. To ważne, bo pokazuje, że lód nie topnieje tylko od średniej temperatury. Topnieje również od tego, jak atmosfera dostarcza mu ciepło w konkretnych epizodach pogodowych.
Arktyka często bywa przedstawiana jak samotna ofiara odległych emisji CO2. To prawda, ale niepełna. Czasem dostaje też ciepło niejako bocznym kanałem: przez przeorganizowaną pogodę, przez burze, przez zmienione ścieżki niżów. Klimat nie działa tu jak piekarnik ustawiony na wyższą temperaturę. Bardziej jak system kanałów, które mogą nagle zacząć doprowadzać energię tam, gdzie wcześniej płynęła inaczej.
Czystsze powietrze nie oznacza prostego happy endu
W tym miejscu najłatwiej byłoby dopisać wygodny morał: Chiny ograniczyły zanieczyszczenia, więc Arktyka dostała chwilę oddechu. Tyle że klimat nie rozdaje takich prostych nagród. Owszem, spadek emisji aerozoli w Azji Wschodniej może osłabiać opisany mechanizm wypychania cyklonów na północ. Ale jednocześnie mniejsza ilość aerozoli oznacza też słabsze odbijanie promieniowania słonecznego, a więc mniej “ukrytego chłodzenia”, które przez lata częściowo tłumiło pełną skalę ocieplenia wywołanego gazami cieplarnianymi.
To właśnie dlatego w ostatnich analizach coraz częściej pojawia się teza, że oczyszczanie powietrza we wschodniej Azji mogło dołożyć się do przyspieszenia współczesnego ocieplenia w skali globalnej i do wyraźnego ocieplania północnego Pacyfiku. Nie dlatego, że czystsze powietrze jest błędem, lecz dlatego, że wcześniej brudne powietrze maskowało część problemu. Kiedy ten brud znika, atmosfera przestaje udawać, że wszystko jest odrobinę chłodniejsze, niż w rzeczywistości powinno być.
To jedna z najbardziej niewygodnych prawd współczesnej klimatologii. Da się jednocześnie poprawić zdrowie publiczne i odsłonić dodatkowe ocieplenie. Da się ograniczyć smog i nie zyskać przez to prostego klimatycznego bonusu. Świat nie jest tu moralną przypowieścią, tylko układem naczyń połączonych. I właśnie dlatego polityka klimatyczna nie może kończyć się na samym czyszczeniu powietrza. Bez równoczesnego cięcia emisji CO2 taka poprawa bywa tylko zdjęciem brudnej zasłony z większego problemu.
Źródła: Live Science; Nature
