Zamiast kolejnej części dostajemy companion piece, reimagining, film z uniwersum albo nowy rozdział. Brzmi lżej, mniej zobowiązująco, bardziej elegancko. Tylko że za tą semantyczną kosmetyką często kryje się ten sam mechanizm: nie oddalamy się zbyt daleko od tytułu, który już kiedyś zarobił.
Nie mam w tym odruchu wyłącznie pretensji. Kino jest dziś biznesem ryzyka, a ryzyko stało się droższe niż kiedykolwiek. Widz ma streaming pod ręką, bilet do kina kosztuje coraz więcej, a uwaga publiczności rozpada się na krótkie serie scrollowania, odcinków i premier, które żyją w sieci przez trzy dni. W takim świecie znajomy tytuł działa jak skrót. Nie trzeba tłumaczyć całych emocji od początku.
Słowo sequel zaczęło ciążyć
Kłopot polega na tym, że sequel przez lata nabrał posmaku obowiązkowej dokładki. Czasem przyjemnej, czasem odgrzewanej, czasem tak późnej, że widzowie zdążyli już przeżyć kilka własnych życiowych rebootów. Dlatego Hollywood próbuje opakować kontynuacje w bardziej miękkie hasła. Film może być z tego samego świata, może rozwijać poboczny wątek, może wracać do dawnego tytułu bez numerka w nazwie. Publiczność ma poczuć, że nie idzie na część drugą, piątą albo dziewiątą, lecz na coś, co stoi trochę z boku.
Widać to po takich projektach jak Ballerina, osadzona w świecie Johna Wicka, czy Twisters, który wraca do rozpoznawalnego tytułu sprzed lat, ale unika wrażenia prostej kalki. Podobna logika dotyczy filmów powiązanych z dawnymi hitami, które wolą przedstawiać się jako nowa perspektywa niż kolejna odsłona tej samej półki. To sprytne, bo widz dostaje obietnicę świeżości, a studio zachowuje parasol znanej marki.
Tylko czy naprawdę potrzebujemy tylu parasoli? Czasem mam poczucie, że wielkie wytwórnie trochę nie dowierzają publiczności. Jakby zakładały, że widz bez rozpoznawalnego logo na plakacie zgubi się już przy kasie. Tymczasem problemem nie jest sama kontynuacja, lecz lenistwo opowiadania. Dobra część kolejna potrafi rozwinąć świat, przesunąć akcent, znaleźć bohatera, którego wcześniej nie zauważaliśmy. Słaba działa jak folder z dopiskiem archiwum, otwierany wyłącznie dlatego, że kiedyś było w nim coś popularnego.
Nostalgia jest wygodna, ale bywa bardzo zazdrosna
Nostalgia ma jedną ciekawą cechę: potrafi sprzedać bilet, ale potem bezlitośnie rozlicza z każdego fałszywego tonu. Widzowie lubią wracać do dawnych filmów, bo wracają też do własnych wersji siebie. Do pierwszych seansów, cytatów powtarzanych ze znajomymi, bohaterów, którzy trafili na odpowiedni moment życia. Gdy po latach dostają remake albo kontynuację, nie oceniają wyłącznie scenariusza. Oceniają, czy ktoś nie wszedł w butach na ich prywatne wspomnienie.
Dlatego remake bywa trudniejszy niż nowy film. Ma już publiczność, ale ta publiczność przychodzi z bagażem oczekiwań, podejrzeń i sentymentów. Można ją uwieść, jeśli powrót ma powód większy niż samo przypomnienie tytułu. Można ją też zirytować, gdy wszystko wygląda jak ostrożne przepisywanie starego sukcesu na język współczesnych algorytmów.
Hollywood próbuje więc grać na dwóch fortepianach naraz. Milenialsom podsuwa znajome nazwy, Gen Z obiecuje nowe wejście do świata bez konieczności odrabiania filmowej pracy domowej. To bardzo praktyczne, ale też zdradza pewien niepokój. Studia chcą jednocześnie zatrzymać dawnych fanów i nie odstraszyć młodszych widzów ciężarem historii. Stąd te wszystkie formuły z uniwersum, zainspirowane, współczesny rozdział. Kino nauczyło się mówić językiem ostrożnych uników.
Franczyza nie musi być problemem. Problemem jest brak odwagi
Byłoby zbyt łatwo uznać, że każdy powrót do znanego świata jest porażką wyobraźni. Nie jest. Spin-off potrafi dać twórcom więcej swobody niż główna seria. Poboczny bohater może odsłonić ciekawszy fragment świata niż centralna legenda, którą widzowie znają już z każdej strony. The Mandalorian pokazał, że w obrębie wielkiego uniwersum można znaleźć bardziej kameralny rytm i inny ton, zamiast wiecznie dopisywać przypisy do tych samych rodzinnych konfliktów i galaktycznych traum.
Tyle że taka swoboda wymaga zaufania. Do scenarzystów, do reżyserów, do widzów. A zaufanie w wielkim kinie kosztuje. Łatwiej zamówić kolejną odsłonę marki niż przekonać zarząd, że nieznana historia może przyciągnąć ludzi do sal. Mimo to ostatnie lata pokazały, że oryginalne filmy nadal potrafią przebić się przez hałas. Gdy widzowie czują, że dostają coś z wyraźnym pomysłem, a nie tylko bezpieczną kalkulację, potrafią zareagować bardzo żywo.
Może więc zmęczenie sequelami nie oznacza niechęci do kontynuacji jako takich. Bardziej przypomina zmęczenie rozmową z kimś, kto ciągle opowiada tę samą anegdotę, licząc, że zmiana pointy wystarczy. Czasem wystarczy. Częściej jednak zaczynamy rozglądać się za kimś, kto powie coś własnego.
Kino potrzebuje więcej powodów do powrotu
Nie przeszkadza mi, że Hollywood wraca do znanych tytułów. Przeszkadza mi, gdy zachowuje się tak, jakby sama znajomość była wartością. W świecie pełnym treści rozpoznawalność jest pomocna, ale nie zastępuje ciekawości. Numer przy tytule można ukryć. Można wymyślić elegancką etykietę, uniknąć słowa sequel, dopisać filmowi aurę nowego początku. Widz i tak bardzo szybko rozpozna, czy ogląda historię z powodem, czy produkt z dobrze zamaskowanym rodowodem.
Być może nadchodzące lata nie przyniosą buntu przeciwko franczyzom, lecz większą selekcję. Publiczność nadal będzie chodziła na wielkie powroty, ale coraz trudniej będzie ją przekonać samą nostalgią. Chcemy wracać do światów, które nas kiedyś poruszyły, tylko nie chcemy czuć, że ktoś pomylił nasze wspomnienia z portfelem. I chyba właśnie w tym miejscu Hollywood powinno się na chwilę zatrzymać. Tylko moim zdaniem nie przy pytaniu, jak nazwać sequel, żeby nie brzmiał jak sequel. Raczej, czy naprawdę jest jeszcze coś do opowiedzenia?