Kompletny zestaw z grobowca dynastii Song
Zespół badawczy z Uniwersytetu Shaanxi dokonał fascynującego znaleziska w pewnym grobowcu. Wewnątrz, przy głowie zmarłego, spoczywało 72 kamieni do gry Go ułożonych w komplecie. Artefakty pochodzące z Północnej Dynastii Song, czyli sprzed mniej więcej tysiąca lat, na pierwszy rzut oka wydają się proste. Dopiero szczegółowa analiza odsłoniła ich prawdziwą naturę. Grobowiec, w którym dokonano odkrycia, należał do Fan Xiaocuna. Zawierał kamienie podzielone na trzy kategorie. Było tam 37 białych kamieni o średnicy od 1,5 do 2 centymetrów, 33 czarne o nieco większej grubości i średnicy do 2 cm, a także dwa szczególne, wzorzyste kamienie.
Czytaj też: Zaginiony perski ogród pod Tabrizem. Nowe odkrycie wywołało zachwyt archeologów
Naukowcy, chcąc zachować bezcenny stan obiektów, sięgnęli po całą baterię nieinwazyjnych metod badawczych, takich jak mikroskopia 3D czy spektrometria fluorescencji rentgenowskiej. Dzięki temu mogli zajrzeć w głąb struktury kamieni bez ich uszkodzenia. Okazało się, że pozornie jednorodne zestawienie to w rzeczywistości przegląd różnych technik produkcji. O ile wcześniejsze oceny często opierały się na domysłach, tutaj nauka dała jednoznaczne odpowiedzi. Każdy typ kamienia powstał w innym procesie, wymagającym odrębnej wiedzy technicznej. Jak widać, produkcja przedmiotów codziennego użytku w Chinach wymagała bardzo wysokiego poziomu specjalizacji.
Trzy rodzaje kamieni i zaawansowane techniki produkcji
Wyniki badań były zaskakujące. Białe kamienie wykonano nie z pospolitego kamienia, lecz z aragonitu, czyli materiału pochodzącego z muszli. Potwierdziły to testy, które wykazały ponad 90-procentową zawartość wapnia. Kamyki te były precyzyjnie cięte i polerowane, co zachowało naturalną, warstwową strukturę muszli. To dowód na kontynuację tradycji sięgającej jeszcze dynastii Tang. Zupełnie inną technologię zastosowano przy kamieniach czarnych. To ceramika, choć nie byle jaka. Wypalano je w temperaturze sięgającej 950 stopni Celsjusza w specjalnych, beztlenowych komorach. Proces nazywany nawęglaniem polegał na tym, że dym z paleniska wnikał w glinę, nadając jej głęboki, jednolity czarny kolor bez użycia szkliwa. Technika ta różni się od metod stosowanych przy produkcji czarnej porcelany.
Największe wrażenie robią jednak dwa wzorzyste kamienie zdobione motywem chryzantemy. Aby uzyskać tak precyzyjny wzór, który przetrwałby na obu stronach kamienia, rzemieślnicy musieli wypalić je w ekstremalnie wysokiej temperaturze przekraczającej 1200 stopni. To wymagało nie tylko sprawnego pieca, ale również specjalnej gliny o wysokiej zawartości tlenku glinu, która nie odkształciłaby się w takim żarze. Różnice w temperaturach wypalania, od poniżej 950 do powyżej 1200 stopni, pokazują, z jaką precyzją potrafiono kontrolować ówczesne procesy technologiczne.
Kulturowe znaczenie gry Go i ewolucja materiałów
Gra Go ma w Chinach niezwykle głębokie korzenie, sięgające czasów Dynastii Zhou. Była czymś więcej niż rozrywką: ucieleśniała filozoficzne zasady i służyła jako narzędzie kształtowania charakteru. Odkryty zestaw jest też doskonałym przykładem ewolucji materiałów używanych do produkcji kamieni. W okresie przed dynastią Qin dominował naturalny kamień, za czasów Song przeszło się na ceramikę, a w epoce Ming zaczęto eksperymentować ze szkłem. Ta zmiana odzwierciedla nie tylko rozwój technik rzemieślniczych, lecz również zmieniające się możliwości ekonomiczne i gusta estetyczne społeczeństwa.
Czytaj też: Zdjęcia satelitarne wyjaśniają tajemnicę budowy piramid? Naukowcy mają kluczowy trop
W tym kontekście szczególnie intrygujące są wspomniane wzorzyste kamienie. Badacze rozważają kilka teorii na temat ich funkcji. Mogły być prestiżowym prezentem, żetonem w hazardowej wersji gry, ale też – co wydaje się najciekawsze – znacznikiem kluczowych, przełomowych ruchów podczas partii. Taka interpretacja nadaje im symboliczne znaczenie, łącząc piękno z funkcjonalnością. Fakt, że kompletny zestaw złożono przy głowie zmarłego, jasno wskazuje na wysoki status społeczny właściciela i wyjątkowe znaczenie, jakie przypisywano tej grze.