Archeolodzy natknęli się na nie podczas wykopalisk prowadzonych w obrębie cmentarzyska na południu kraju. Właśnie wtedy odkryli kości dwójki niemowląt pochowanych razem w ceramicznym naczyniu. Szybko stało się jasne, iż jedno z dzieci miało wyjątkowo rzadką wadę rozwojową – jego czaszka posiadała tylko jeden oczodół, umieszczony centralnie na twarzy.
Czytaj też:Niezwykłe odkrycie na Westerplatte. Te szczątki stanowią klucz do zagadki z 1939 roku
Znaleziska nastąpiło na stanowisku archeologicznym Jauranga, które znajduje się w dolinie Palpa, niedaleko słynnych geoglifów Nazca. Szczątki pochodzą z okresu środkowego Nasca, datowanego na lata 325-440. W tym samym miejscu archeolodzy zidentyfikowali około 30 innych pochówków, jednak to właśnie jeden z nich wzbudził najwięcej emocji.
Wewnątrz dużego ceramicznego naczynia znajdowały się szczątki niemowląt ułożonych jedno nad drugim. Pierwsze z nich, oznaczone przez badaczy jako JA13A, miało wyraźne deformacje czaszki i struktur twarzoczaszki. Najbardziej charakterystyczną cechą był wspomniany pojedynczy oczodół umieszczony pośrodku twarzy, w miejscu, w którym u człowieka normalnie znajdują się dwa oddzielne oczodoły.
Badacze zaobserwowali również brak prawidłowo wykształconych struktur nosa, nieprawidłowy rozwój górnej szczęki oraz inne anomalie kostne. Wszystko wskazywało na cyklopię, czyli niezwykle rzadką wadę wrodzoną, w której podczas rozwoju zarodkowego przodomózgowie nie dzieli się prawidłowo na dwie półkule. W konsekwencji dochodzi do poważnych zaburzeń rozwoju środkowej części twarzy i narządu wzroku. Cyklopia jest zazwyczaj wadą letalną. Większość ciąż dotkniętych tym zaburzeniem kończy się poronieniem, a dzieci urodzone z tą wadą najczęściej umierają przed narodzinami lub krótko po nich.
Aby ustalić, co doprowadziło do tak poważnych zmian anatomicznych, naukowcy przeprowadzili badania genetyczne zachowanych szczątków. Analiza DNA wykazała, że dziewczynka miała dodatkową kopię 13. chromosomu. Zamiast standardowych dwóch kopii posiadała trzy, co określa się jako trisomię 13, czyli zespół Pataua. To poważne zaburzenie genetyczne może powodować liczne wady rozwojowe, obejmujące między innymi mózg, serce i twarzoczaszkę. Cyklopia należy do rzadkich, acz rozpoznanych możliwych konsekwencji tej nieprawidłowości chromosomalnej.
Czytaj też:Archeolodzy odsłonili budowlę z czasów starożytnej Mezopotamii. Wciąż nosi imię króla
Jak wynika z analiz uzębienia, dziecko mogło przeżyć od dwóch do czterech miesięcy po urodzeniu. Nie jest to jednak pewne, ponieważ rozwój kości długich wskazuje na znacznie młodszy wiek rozwojowy. Badacze podkreślają, że zaburzenia genetyczne mogły wpłynąć na tempo rozwoju szkieletu. Jeszcze bardziej zagadkowy okazał się sam sposób pochówku. Drugie niemowlę, oznaczone jako JA13B, nie wykazywało podobnych deformacji. Badania genetyczne wykazały ponadto, iż dziewczynki nie były spokrewnione w linii matczynej, mimo że zostały umieszczone w tym samym naczyniu.
Archeolodzy nie znaleźli nietypowych przedmiotów grobowych, które mogłyby wskazywać na specjalny rytuał związany ze stanem zdrowia jednego z dzieci. Pochówek odpowiadał znanym praktykom kultury Nasca, w której umieszczanie małych dzieci w ceramicznych naczyniach było stosunkowo powszechne. Nie wiadomo, dlaczego obie dziewczynki pochowano razem ani czy łączyły je inne więzi rodzinne. Naukowcy dodają zarazem, że sposób pochówku nie pozwala jednoznacznie określić, jak społeczność traktowała dziecko z cyklopią za życia.
Źródło:Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America