Chodzi o wirusa ospy owczej, który przetrwał w elementach wykonanych ze skór zwierzęcych. Analiza materiału genetycznego pozwoliła uczonym odtworzyć historię choroby, która od tysięcy lat stanowiła poważne zagrożenie dla całych stad. Idąc tym tropem badacze ustalili, iż wspomniany patogen krążył w populacjach owiec już ponad 3500 lat temu, a jego historia może być nawet o 1500 lat starsza.
W badaniu kierowanym przez naukowców z University College Dublin uczestniczyli specjaliści z wielu dziedzin, w tym genetycy, wirusolodzy, historycy, chemicy zajmujący się białkami, a także konserwatorzy zabytków. Łącznie naukowcy przeanalizowali ponad 750 próbek pochodzących z różnych miejsc Eurazji i obejmujących około 14 tysięcy lat historii. Na tej podstawie udało się zidentyfikować 39 przypadków dawnej ospy owczej i zrekonstruować 22 dawne genomy wirusa.
Czytaj też: Sieć rybacka wyciągnęła z dna morza niezwykły skarb. Spoczywał w wodzie przez tysiące lat
Na pierwszy plan wysuwa się bez wątpienia znalezienie materiału genetycznego wirusa w pergaminach. Chodzi o dokumenty wykonane ze skór zwierzęcych, które przez setki lat służyły do zapisywania tekstów religijnych, naukowych czy literackich. DNA wirusa znajdowało się między innymi w średniowiecznych manuskryptach z Wielkiej Brytanii, Francji i Europy Środkowej. Niektóre z analizowanych dokumentów pochodzą aż z VIII wieku.
Szczególną uwagę badaczy przykuł około tysiącletni York Gospels, jeden z najważniejszych zachowanych iluminowanych rękopisów z wczesnego średniowiecza. Ślady wirusa znajdowały się również w innych historycznych kodeksach, w tym w rękopisach związanych z Corpus Christi College w Cambridge.
Widzimy więc, że pergamin może być czymś więcej niż tylko nośnikiem informacji historycznych. Skóra zwierzęca wykorzystana do jego produkcji może zachowywać również ślady biologiczne pochodzące od zwierząt, z których została wykonana. Oznacza to, iż biblioteki i archiwa przechowujące stare manuskrypty mogą zawierać nieznane dotąd źródła informacji o dawnych epidemiach.
A co wiemy na temat tej konkretnej choroby? Ospa owcza jest wysoce zakaźną chorobą wirusową. Może szybko rozprzestrzeniać się w stadach i prowadzić do poważnych strat. U zakażonych zwierząt pojawia się gorączka, brak apetytu, wydzielina z oczu oraz charakterystyczne zmiany skórne. Choroba może powodować wysoką śmiertelność, szczególnie wśród młodych owiec, a także znacząco ograniczać produkcję wełny, mięsa i mleka.
Analiza średniowiecznego DNA pozwoliła naukowcom spojrzeć na tę chorobę z zupełnie innej perspektywy. Badacze ustalili, że wirus ospy owczej był związany z hodowlą zwierząt już w czasach epoki brązu. Najstarsze wykryte przypadki pochodziły z pozostałości owiec znalezionych na terenach Eurazji. Zdaniem naukowców historia wirusa jest ściśle związana z rozwojem hodowli i przemieszczaniem się udomowionych owiec. Porównanie dawnych genomów ze współczesnymi szczepami pozwoliło dodatkowo prześledzić ewolucję całej grupy wirusów, do której należy ten patogen. Naukowcy szacują, iż jego główne linie zaczęły się rozdzielać między około 11 500 a 3700 lat temu. Proces ten mógł być związany z udomowieniem zwierząt oraz przemieszczaniem stad z terenów stepowych w kierunku Europy.
Badacze odkryli coś jeszcze: wymarłą już średniowieczną linię wirusa, która różniła się od współczesnych szczepów. Wszystko wskazuje na to, że przez pewien czas była ona szeroko rozpowszechniona w Europie. Jaki z tego wniosek? Bez wątpienia rozwój ludzkich społeczeństw silnie wpływał na ewolucję patogenów. Wraz z rozwojem hodowli, migracjami ludności i handlem zwierzętami pojawiały się nowe możliwości rozprzestrzeniania się chorób.
Źródło:Science Advances