Ich współpraca zaczęła się od stworzenia ankiety, o której wypełnienie poprosili 700 menedżerów z Urzędu Ceł i Akcyzy Jej Królewskiej Mości. Naukowcy pytali o pewność siebie, podejście do wyzwań, kontrolę nad emocjami i zaangażowanie. Analiza wykazała, że w badanej grupie byli ludzie bardzo zdolni i wykwalifikowani, ale nie osiągający takich sukcesów jak ich koledzy.

Inni z kolei mieli niższe kompetencje, ale w pracy radzili sobie zadziwiająco dobrze. Niektórzy cieszyli się, że biorą udział w programie, wykazywali entuzjazm, podczas gdy inni byli pozbawieni zapału, zachowywali się tak, jakby się czegoś bali. – Okazało się, że część obserwacji na temat zachowań menedżerów jest podobna do tego, co Peter wcześniej zaobserwował, badając sportowców.  Co więcej: skutki też wydawały się podobne – mówi Strycharczyk. – Gdyby spytać kobietę w ciąży, jakie chciałaby urodzić dziecko: odporne psychicznie czy wrażliwe? – świadoma mama odpowiedziałaby: „bez komentarza” – tłumaczy naukowiec. – Egoistyczna pomyślałaby: „ten świat jest taki okrutny, lepiej niech będzie twardy”. Mama, której zależy na wszechstronnym społecznym rozwoju dziecka, powie: „niech będzie wrażliwe”. Tylko pierwsza odpowiedź jest prawidłowa. Bo chociaż są dowody na to, że odporność psychiczna jest przekazywana genetycznie, nie ma gwarancji, że silni rodzice będą mieli silne dzieci. I na odwrót. Dobra wiadomość za to jest taka, że odporność psychiczną można wyćwiczyć – wyjaśnia Strycharczyk, który miał szczęście odziedziczyć twardość psychiczną po rodzicach (matka przeżyła obóz koncentracyjny, a ojciec łagry).

WYGRAJ ZE STRESEM

Dwadzieścia lat badań Strycharczyka i Clougha doprowadziło do powstania dokumentu o nazwie MTQ48, uznawanego dziś za najbardziej miarodajny sposób oceny odporności psychicznej. Kwestionariusz MTQ48 zawiera 48 stwierdzeń, np.: Zazwyczaj znajduję coś, co zachęca mnie do działania. Gdy mam jednocześnie wiele rzeczy do zrobienia, towarzyszy mi niepokojąca myśl „od czego tu zacząć”. Zazwyczaj przejmuję kontrolę nad sytuacją, gdy czuję, że jest to wskazane. Podczas dyskusji mam skłonność do wycofywania się, nawet jeśli wiem, że mam rację. Ich analiza pozwala znaleźć odpowiedzi na kluczowe pytania: dlaczego niektórzy ludzie są w stanie radzić sobie ze stresem, presją i wyzwaniami lepiej niż inni? Czy można zmierzyć silne i słabe strony poszczególnych osób w zakresie tych umiejętności? Czy można poprawić odporność psychiczną ludzi, by zwiększyć ich wydajność?

Po tym, jak przez kilka sezonów klubowi piłkarskiemu Legia Warszawa nie udawało się zdobyć mistrzostwa Polski, władze zdecydowały się wprowadzać nowy element do programu treningów: program „Mental Win” do analizy odporności psychicznej, który bazował na testach MTQ48. Efekt: od sezonu 2012/2013 do dzisiaj drużyna Legii tylko raz oddała palmę pierwszeństwa innemu klubowi. Co się wówczas zmieniło w piłkarskiej rutynie? „Kwestionariusz wypełniony przez zawodników pozwolił określić ich podejście, poczucie wpływu, zaangażowanie oraz pewność siebie. Dane te oraz informacje z sesji feedbackowej umożliwiły zidentyfikowanie konkretnych sytuacji, w których piłkarze mogą odczuwać dyskomfort wpływający na ich postawę na boisku, podczas treningu, ale także w życiu pozasportowym. Na tej podstawie ułożono program pracy indywidualnej z zawodnikami. Sesje zwykle odbywały się mniej więcej raz w tygodniu. Program, w połączeniu z ciężką pracą na treningach, na pewno pomógł drużynie po 18 latach zdobyć podwójne zwycięstwo w rozgrywkach ligowych i pucharowych” – czytamy w książce Douga Strycharczyka i Petera Clougha „Rozwój odporności psychicznej. Coachingowe strategie poprawy osiągnięć,
odporności i dobrostanu”, która właśnie wychodzi w Polsce.

Po ośmiu latach od wprowadzenia kwestionariusza okazało się, że jest on przydatny nie tylko w sporcie i biznesie, ale wspiera także efektywność pracy, zwłaszcza w środowiskach stawiających duże wyzwania (np. służbach ratunkowych) oraz w sytuacjach, gdy piętrzą się przeciwności (np. w czasie kryzysu ekonomicznego w 2008 r.).

LEKCJA PEWNOŚCI SIEBIE

Badania prowadzone wśród biznesmenów, nauczycieli i sportowców potwierdzają, że odporność psychiczna po prostu się opłaca. Im częściej ktoś mówi: „dam radę”, tym chętniej angażuje się w rozmaite działania. Ma przez to większe szanse na awans, jest bardziej konkurencyjny na rynku pracy, łatwiej akceptuje zmiany, jest bardziej odpowiedzialny, lepiej radzi sobie z przeciwnościami. A przede wszystkim: lepiej śpi i wypoczywa. Z drugiej strony stres – na przykład podczas egzaminu – może obniżyć naszą efektywność nawet o 20 proc.

W brytyjskim reality show BBC „Special Forces: Ultimate Hell Week” grupa ponadprzeciętnie wysportowanych Brytyjczyków oddaje się w ręce żołnierzy sił specjalnych. Ci zamieniają ich życie w piekło, stosują quasi-tortury i organizują wyniszczające treningi. W pierwszym sezonie do końca zmagań dotrwały trzy osoby, m.in. ultramaratończyk oraz pisarz, który przyjechał na zgrupowanie w kolorowej koszuli i kwiecistych butach.