Cały fenomen polega na tym, że zbiorniki położone w różnych częściach świata coraz częściej wykazują podobne reakcje na zachodzące zmiany środowiskowe. Zdaniem uczonych może to oznaczać osłabienie jednego z ważnych mechanizmów naturalnej stabilizacji ekosystemów. Badanie w tej sprawie ukazało się na łamach Proceedings of the National Academy of Sciences.
Czytaj też:Paleontolodzy odkryli nieznany gatunek dinozaura. Był jak chodzący czołg
Za publikacją stoi międzynarodowy zespół kierowany przez Ke Zhanga z Chińskiej Akademii Nauk. On i jego współpracownicy połączyli dane z wieloletnich archiwów osadów jeziornych z obserwacjami satelitarnymi obejmującymi około 2000 jezior na świecie. Dzięki temu mogli prześledzić zarówno historyczne zmiany zachodzące w tych ekosystemach, jak i ich współczesną dynamikę. Stało się jasne, że, przez długi czas poszczególne jeziora reagowały na zmiany środowiska w dużej mierze niezależnie. Ich funkcjonowanie zależało między innymi od lokalnego klimatu, warunków geograficznych czy charakterystyki zlewni. W rezultacie zjawiska takie jak susza bądź wzrost temperatury nie powodowały identycznych zmian we wszystkich zbiornikach jednocześnie.
Ta różnorodność reakcji, czyli tzw. przestrzenna asynchronia, pełniła ważną funkcję ochronną. Rozkładała skutki zaburzeń w czasie i przestrzeni, ograniczając ryzyko wystąpienia jednoczesnych, rozległych zmian ekologicznych. Można ją porównać do naturalnego systemu amortyzującego wstrząsy, który pomagał utrzymywać stabilność większych układów przyrodniczych.
Obecnie mechanizm ten stopniowo słabnie. Analizy wykazały, że od 2000 roku synchronizacja ekologiczna jezior wyraźnie przyspieszyła. Oznacza to, iż zbiorniki oddalone od siebie nawet o tysiące kilometrów coraz częściej wykazują zbliżone tendencje zmian. Badacze obserwowali między innymi zmiany biomasy fitoplanktonu oraz przejrzystości i właściwości optycznych wody. Wskaźniki te pozwalają oceniać aktywność ekosystemów jeziornych i pośrednio odzwierciedlają zachodzące w nich procesy związane z obiegiem węgla, składników odżywczych oraz funkcjonowaniem bioróżnorodności.
Co stoi za nasileniem tego zjawiska? Członkowie zespołu badawczego w gronie podejrzanych wymieniają stoją między innymi coraz silniejsze powiązania środowiskowe i społeczno-gospodarcze. Ekstremalne zjawiska klimatyczne, w tym fale upałów, oraz presja związana z działalnością człowieka sprawiają, że ekosystemy jeziorne stają się bardziej podatne na podobne czynniki oddziałujące w skali globalnej. Niestety, utrata niezależności ekologicznej może mieć poważne konsekwencje. Jeżeli wiele jezior będzie reagować na zaburzenia w podobnym czasie, istnieje ryzyko skumulowania niekorzystnych procesów. Naukowcy wskazują chociażby na możliwość jednoczesnego nasilania emisji gazów cieplarnianych z wielu zbiorników czy rozwoju rozległych stref niedotlenienia wód. Takie zjawiska mogłyby dodatkowo pogłębiać kryzysy związane z klimatem, bioróżnorodnością i innymi aspektami.
Czytaj też:2,5 miliarda lat temu ruszył mechanizm, który na zawsze zmienił naszą planetę
Dodatkowych trudności dostarcza fakt, iż tradycyjne zarządzanie zasobami wodnymi nie nadąża za skalą obserwowanych zmian. Jeziora są zazwyczaj traktowane jako odrębne zasoby lokalne lub krajowe, tymczasem ich funkcjonowanie coraz silniej zależy od procesów zachodzących ponad granicami administracyjnymi. Dlatego badacze proponują koncepcję SPLAs (Strategic Planetary Lake Areas). Jej założeniem miałoby być identyfikowanie regionów, w których szczególnie istotne będzie monitorowanie zmian i podejmowanie skoordynowanych działań ochronnych.
