Ruch płyt tektonicznych ma fundamentalne znaczenie dla funkcjonowania Ziemi. To dzięki niemu powstają góry, przemieszczają się kontynenty, rozwija się aktywność wulkaniczna, a fragmenty skorupy ziemskiej wracają do wnętrza planety. Procesy te wpływają również na obieg pierwiastków chemicznych, klimat i długoterminowe warunki sprzyjające życiu. Choć tektonika płyt jest jednym z najważniejszych mechanizmów kształtujących nasz świat, naukowcy wciąż nie mają pewności, kiedy dokładnie zaczęła działać w formie zbliżonej do dzisiejszej.
Czytaj też: Naukowcy znaleźli smocze kule na dnie Morza Południowochińskiego
Nowe światło na tę zagadkę rzucili przedstawiciele Curtin University. Zespół badawczy przeanalizował sygnatury izotopów ołowiu zachowane w tysiącach próbek skał, obejmujących niemal cztery miliardy lat historii Ziemi. Wyniki wskazują na wyraźny przełom, który nastąpił około 2,5 miliarda lat temu.Naukowcy postawili na izotopy ołowiu, bo ich proporcje mogą dostarczać informacji o pochodzeniu i przemianach materiału skalnego. Dzięki temu udało się zidentyfikować charakterystyczne sygnatury chemiczne związane z bardzo starymi fragmentami skorupy.
Naukowcy ustalili, że odrębne zasoby takiego materiału istniały już około 4-3,7 miliarda lat temu. Przez ponad miliard lat uczestniczyły one w powstawaniu kolejnych skał magmowych. Szczególnie interesujący okazał się jednak okres między 2,75 a 2,63 miliarda lat temu. W skałach starszych niż 2,5 miliarda lat charakterystyczny sygnał izotopowy pojawiał się wielokrotnie. Później praktycznie zniknął z dostępnego zapisu geologicznego. Co istotne, naukowcy nie zaobserwowali tego wzorca ponownie, mimo przeanalizowania tysięcy próbek.
Zdaniem autorów badania zanik dawnej sygnatury chemicznej nie jest przypadkowym zjawiskiem. Może świadczyć o fundamentalnej zmianie sposobu funkcjonowania skorupy ziemskiej. We wcześniejszym okresie część pradawnej skorupy mogła przez bardzo długi czas pozostawać na powierzchni, ulegać kolejnym epizodom topnienia i dostarczać materiału do powstawania nowych skał. Z czasem procesy recyklingu skorupy stały się znacznie wydajniejsze. Rozpoczęło się przetwarzanie i przemieszczanie materiału skalnego na większą skalę, co ograniczyło obecność najstarszych zasobów w nowo powstających formacjach.
Badacze interpretują tę zmianę jako przejście w kierunku procesów tektonicznych bardziej zbliżonych do współczesnej tektoniki płyt. Nie oznacza to jednak, że dokładnie 2,5 miliarda lat temu wszystkie płyty tektoniczne nagle zaczęły się przemieszczać tak jak dzisiaj. Była to raczej istotna transformacja stopniowo rozwijającego się systemu geodynamicznego. To ważne ustalenia zarówno w kontekście naszej planety, jak i innych skalistych obiektów, których analizami zajmują się badacze kosmosu. Ziemia wyróżnia się bowiem aktywną tektoniką płyt, której porównywalnego odpowiednika nie obserwujemy obecnie na Marsie czy Wenus.
Czytaj też:Metalowe kule z dna Pacyfiku zawierają tajemnicze formy życia. Badacze wykryli tysiące organizmów
Lepsze poznanie momentu, w którym uruchomił się współczesny mechanizm recyklingu skorupy, może pomóc wyjaśnić, dlaczego Ziemia rozwinęła tak złożony system geologiczny i w jaki sposób wpłynął on na jej dalszą ewolucję. Wyniki badań w tej sprawie są dostępne na łamach Proceedings of the Royal Society A.
