Zdaniem zespołu, na czele którego stanął Avraham Faust z Uniwersytetu Bar-Ilan, wspomniany kamień może potwierdzać, że reformy religijne przypisywane biblijnemu królowi Ezechiaszowi rzeczywiście objęły także prywatne domy i lokalne społeczności. Arenę działań uczonych stanowił obszar położony na pograniczu Judei i Szefeli. W VIII wieku p.n.e. znajdowała się tam okazała budowla uznawana za siedzibę lokalnego zarządcy lub przedstawiciela królewskiej administracji.
Czytaj też: Pierwsza polska elektrownia jądrowa kryła niezwykłą przeszłość. To obiekty starsze od Jezusa
W jednym z najbardziej reprezentacyjnych pomieszczeń archeolodzy odkryli dużą stojącą stelę kamienną, znaną jako masseba. Takie kamienie pełniły funkcję religijną i były związane z praktykami kultowymi starożytnych mieszkańców regionu. Szczególnie interesujące okazało się to, co wydarzyło się z obiektem w późniejszym okresie. Analiza warstw archeologicznych wykazała, iż kamień nie uległ zniszczeniu. Zamiast tego celowo położono go na ziemi, a następnie ukryto pod specjalnie wzniesioną kamienną platformą.
To właśnie sposób wycofania z użycia tego kamienia wywołał u naukowców największe zainteresowanie. W wielu starożytnych kulturach przedmioty kultowe niszczono podczas zmian politycznych bądź religijnych. W Tel Eton doszło jednak do czegoś innego. Zamiast profanacji mamy do czynienia z symbolicznym pogrzebaniem. Taki sposób postępowania przypomina działania znane z innych stanowisk archeologicznych w Judzie, gdzie świątynie, ołtarze i elementy wyposażenia kultowego demontowano, a później zakopywano.
A jak powiązać ten obiekt z wydarzeniami historycznymi? Wydaje się, iż mógł się on łączyć z reformami religijnymi przeprowadzonymi przez króla Ezechiasza pod koniec VIII wieku p.n.e. Według przekazów biblijnych władca ten dążył do centralizacji kultu religijnego w Jerozolimie. Nakazał likwidację lokalnych miejsc kultu, usuwanie świętych kamieni i ograniczenie praktyk religijnych poza Świątynią Jerozolimską. Historycy od dawna spierają się jednak, czy opisy te odzwierciedlają rzeczywiste wydarzenia, czy też stanowią późniejszą idealizację królewskiej polityki.
Dotychczas większość archeologicznych śladów potencjalnych reform Ezechiasza pochodziła z obiektów publicznych, takich jak sanktuaria w Aradzie, Beer Szewie bądź Lachisz. Tam również archeolodzy odnajdywali ślady celowego demontażu ołtarzy i innych elementów wyposażenia religijnego. Odkrycie w Tel Eton jest natomiast wyjątkowe, ponieważ dotyczy przestrzeni mieszkalnej, a nie oficjalnego miejsca kultu. Może to oznaczać, że zmiany religijne sięgały znacznie głębiej i obejmowały także codzienne życie mieszkańców Judy.
Czytaj też: Nie mieli broni, armii ani murów. Tajemnicza cywilizacja żyła w pokoju, gdy inni ginęli na wojnach
Naukowcom udało się nawet określić przybliżony moment, w którym doszło do ukrycia kamienia. Budynek uległ zniszczeniu podczas asyryjskiej kampanii wojennej pod koniec VIII wieku p.n.e., prawdopodobnie w czasie działań prowadzonych przez wojska króla Sargona II. Ponieważ platforma przykrywająca stelę istniała już przed tym wydarzeniem, sama zmiana musiała nastąpić wcześniej, najpewniej w okresie rządów Ezechiasza. Jeżeli interpretacja badaczy okaże się prawidłowa, ukryty pod kamienną platformą zabytek może stać się jednym z najważniejszych archeologicznych świadectw przemian religijnych, które ukształtowały historię starożytnej Judy i na trwałe wpłynęły na rozwój judaizmu.
Źródło: Times of Israel