Choć dziś okolica jest suchą i niemal całkowicie bezludną częścią tej pustyni, około siedmiu tysięcy lat temu wyglądała zupełnie inaczej. W okresie neolitu panował tam znacznie bardziej wilgotny klimat, a rozległe sawanny, jeziora i sezonowe opady tworzyły dogodne warunki do życia ludzi oraz hodowli zwierząt. To właśnie w tym środowisku rozwinęły się społeczności, które pozostawiły po sobie niezwykłe ślady działalności.
Czytaj też: Dwie społeczności uniknęły śmierci z rąk konkwistadorów. Archeolodzy odsłonili cud sprzed wieków
Historia odkrycia Nabta Playa sięga lat 60. XX wieku, kiedy amerykański archeolog Fred Wendorf rozpoczął badania mające wyjaśnić początki cywilizacji egipskiej. Początkowo naukowcy odnajdywali głównie narzędzia kamienne, ceramikę, ozdobione fragmenty skorupek jaj strusich, kości zwierząt czy pozostałości ognisk. Wszystko wskazywało na to, iż teren ten był zamieszkany przez ludzi na długo przed narodzinami państwa faraonów.
Przełom nastąpił w 1973 roku, gdy beduiński przewodnik zaprowadził ekspedycję do wyschniętego dna dawnego jeziora. Znajdowały się tam ustawione pionowo głazy, które początkowo uznano za naturalne formacje skalne. Dokładniejsze analizy ujawniły jednak szokującą prawdę: kamienie trafiły tam celowo, przy udziale człowieka. Gdyby powstały w sposób naturalny, wielowiekowe oddziaływanie wody doprowadziłoby do ich erozji i zniszczenia.
Kolejne wykopaliska prowadzone na początku lat 90. odsłoniły kamienny krąg o wyraźnie przemyślanej konstrukcji. Z czasem udało się ustalić, że układ głazów nie był przypadkowy. Poszczególne elementy konstrukcji zostały rozmieszczone w taki sposób, aby wskazywały kierunki związane z przesileniem letnim oraz położeniem najjaśniejszych gwiazd widocznych na niebie przed tysiącami lat.
Według badaczy mieszkańcy Nabta Playa mogli wykorzystywać obserwacje nieba zarówno do orientacji w terenie, jak i przewidywania nadejścia sezonowych opadów deszczu. W czasach, gdy życie całkowicie zależało od dostępności wody, możliwość określenia momentu rozpoczęcia pory deszczowej miała ogromne znaczenie. Dodatkowo odbicia gwiazd w wodach istniejącego wówczas jeziora mogły pomagać w wyznaczaniu kierunków podczas wędrówek przez rozległe tereny sawanny.
Archeolodzy uważają, że twórcami kompleksu byli przedstawiciele koczowniczej społeczności Ru’at El Baquar, która otaczała bydło szczególnym kultem. Na stanowisku udało się odnaleźć kolejne kurhany i dużą skałę przypominającą kształtem krowę. W grobowcach znajdowały się szczątki bydła, a w jednym z nich niemal kompletny szkielet zwierzęcia złożonego prawdopodobnie w ofierze. Zdaniem naukowców takie rytuały mogły być związane z błaganiem bóstw o deszcz w okresach szczególnie dotkliwej suszy.
Około pięciu tysięcy lat temu nastąpiły poważne zmiany, gdy klimat regionu zaczął się gwałtownie zmieniać. Coraz rzadsze opady sprawiły, iż jeziora wyschły, a sawanna stopniowo zamieniła się w pustynię. Zamieszkujące ten obszar społeczności najprawdopodobniej przeniosły się w okolice doliny Nilu, gdzie warunki do życia były znacznie korzystniejsze. Część badaczy przypuszcza, że mogły one przekazać swoją wiedzę i tradycje ludom, z których później wykształciła się cywilizacja starożytnego Egiptu.
Źródło: Space