Określone w kodeksie zasady uzupełniają jeszcze dwie pozycje, wchodzące w skład kodyfikacji justyniańskiej. Są to: Digesta Iustiniani - zbiór 50 ksiąg zawierających fragmenty prawniczych pism rzymskich z okresu od I wieku p.n.e. do III wieku n.e., a także Institutiones Iustiniani (Institutiones sive Elementa), czyli podstawy prawa zebrane w czterech księgach o charakterze podręcznikowym. Po ogłoszeniu kodyfikacji justyniańskiej dołączono do niej jeszcze w formie suplementu wydane później Novellae leges - zbiór konstytucji cesarza Justyniana. Uzupełnienia te związane są z prawem administracyjnym, spadkowym, rodzinnym oraz kościelnym.

Kodeks Justyniana: kiedy i dlaczego powstał?

Wiedząc, co to jest Kodeks Justyniana, warto ulokować go w czasie. Wiadomo, że prace prowadzące do jego powstania rozpoczęły się dokładnie 23 lutego 528 roku, czyli w dniu, w którym cesarz Justynian powołał siedmioosobową komisję. Postawiono przed nią zadanie opracowania jednolitego zbioru rozporządzeń cesarskich. Tworzony Kodeks Justyniana zasady i cel miał jasno wytyczone: chodziło o usunięcie z dotychczasowych aktów prawnych tego, co przestarzałe i wykluczające się oraz zachowanie przepisów istotnych i właściwych. Działania te trwały ponad rok. Dokładnie 7 kwietnia 529 roku Justynian Wielki konstytucją Summa wprowadził zbiór do prawodawstwa jako Codex Justinianus (późniejszy Codex vetus).

Dlaczego powstał Kodeks Justyniana? W pewnym sensie motywację wyjaśnia odpowiedź na pytanie, "Kodeks Justyniana: co to jest?". Była to, nie pierwsza zresztą, próba skodyfikowania rzymskiego prawa. Od wcześniejszych wysiłków odróżniała ją kompleksowość przeprowadzonych prac. Wcześniej w zbiorach ujmowano wyłącznie fragmenty przepisów, ustaw, prawniczych komentarzy lub ograniczano się tylko do okresu panowania konkretnego imperatora. Dzięki inicjatywie Justyniana z sukcesem zebrano w jednym miejscu: wszystkie konstytucje, począwszy od cesarza Hadriana, opinie komentarze najwybitniejszych w historii prawników oraz informacje podręcznikowe do nauki dla adeptów prawa.

Co zawierał Kodeks Justyniana?

Co to Kodeks Justyniana w praktyce? To 12 ksiąg podzielonych na niemal 800 części. Obejmują one zapisy kilku tysięcy konstytucji rzymskich cesarzy, w większości po łacinie. Ich treść stanowią przepisy prawa kościelnego i ustrojowego (w księdze pierwszej), prawa cywilnego (od księgi drugiej do ósmej), karnego (księga dziewiąta) oraz administracyjnego i finansowego (ostatnie trzy księgi).

Pierwszy tom kodeksu przedstawiono Justynianowi już w 533 roku.