Badacze z Uniwersytetu Południowej Danii oraz Center for Isotope Research w Groningen ponownie przeanalizowali szczątki 27 osób pochowanych na terenie średniowiecznych klasztorów. Tym sposobem zidentyfikowali poważny problem, który może dotyczyć nie tylko duńskich stanowisk archeologicznych, lecz również znacznie większej liczby odkryć w Europie i innych częściach świata.
Czytaj też:Zagadkowe kamienne struktury z Arabii Saudyjskiej tworzą geometryczne kształty. To pradawne obiekty
W sześciu przypadkach uzyskane daty radiowęglowe były wyraźnie niezgodne z historią miejsc pochówku. Jednym z najbardziej uderzających przykładów okazał się szkielet odkryty w Svendborgu. Badanie wskazywało, jakoby pochowana tam osoba osoba zmarła między 1100 a 1155 rokiem. Problem polegał na tym, iż tamtejszy klasztor franciszkanów powstał dopiero w 1236 roku. Podobna sytuacja dotyczyła szczątków znalezionych w Viborgu. Ich wiek oszacowano na okres nie późniejszy niż 976 rok, choć klasztor znajdujący się w tym miejscu powstał dopiero ponad sto lat później.
Wyjaśnienie zagadki wcale nie odnosi się do magii ani udziału pozaziemskich cywilizacji. Co się więc wydarzyło? Standardowe datowanie radiowęglowe opiera się na pomiarze ilości węgla-14, radioaktywnego izotopu węgla, który trafia do organizmów żywych za pośrednictwem łańcucha pokarmowego. Po śmierci organizmu przestaje on pobierać nowy węgiel-14, a zgromadzony wcześniej izotop stopniowo ulega rozpadowi. Na tej podstawie naukowcy mogą określić przybliżony czas, jaki upłynął od śmierci badanego organizmu.
Mechanizm ten komplikuje się jednak w przypadku osób spożywających duże ilości ryb słodkowodnych. Rzeki i jeziora mogą zawierać węgiel pochodzący ze starych osadów i skał, który charakteryzuje się znacznie mniejszą zawartością węgla-14 niż atmosfera. Ryby pobierają ten węgiel, a następnie przekazują go organizmom znajdującym się wyżej w łańcuchu pokarmowym, w tym ludziom.
W rezultacie w kościach człowieka może znajdować się mniej węgla-14, niż sugerowałaby jego rzeczywista data śmierci. Badanie radiowęglowe interpretuje to jako oznakę znacznie większego wieku szczątków. Jak wyjaśnia Kaare Lund Rasmussen z Uniwersytetu Południowej Danii, w skrajnych przypadkach ryby z Renu mogą sprawiać wrażenie nawet 1300 lat starszych od organizmów lądowych żyjących w tym samym czasie. Nie oznacza to jednak, że każdą błędną datę można skorygować o taką samą wartość.
Czytaj też:Ponad sto lat głowili się nad nią najwięksi eksperci. Wreszcie rozszyfrowali hetycką inskrypcję
Dlaczego mieszkańcy średniowiecznej Danii spożywali tak dużo ryb? Istotną rolę odgrywała religia. W chrześcijańskiej Europie obowiązywało około 180 dni postnych rocznie, podczas których ludność ograniczała spożywanie mięsa zwierząt ciepłokrwistych. Ryby słodkowodne były natomiast dozwolonym produktem, a w niektórych środowiskach uchodziły wręcz za żywność prestiżową. Naukowcy znaleźli również chemiczne potwierdzenie swojej hipotezy. W badanych kościach wykryli podwyższony poziom azotu-15, którego obecność może wskazywać na spożywanie dużej ilości białka pochodzenia wodnego.
Podobne rozbieżności występują między innymi w przypadku szczątków króla Ryszarda III oraz znalezisk archeologicznych z obszaru Bałkanów. W jednym z przypadków ludzkie kości wydawały się nawet o 500 lat starsze od wykonanych ze zwierzęcych kości grotów strzał, które tkwiły w szkieletach. Autorzy nowych ustaleń apelują więc, aby archeolodzy nie traktowali datowania radiowęglowego jako wyniku niezależnego od diety badanej osoby. Zalecają uwzględnianie poziomu azotu-15 i stosowanie odpowiednich modeli korygujących.
Źródło:npj Heritage Science
