Rolnicy z terenów naszego kraju byli zaskakująco rozwinięci pod względem technologicznym
Badania koncentrowały się na regionie Kujaw, jednym z najważniejszych obszarów wczesnego rolnictwa w Europie Środkowej. Analiza obejmowała szczątki ludzkie, kości zwierząt oraz pozostałości roślinne z ponad 30 stanowisk archeologicznych. Ich datowanie sięga od około 4100 do 1200 roku p.n.e. Szczególnie istotne okazały się badania izotopowe kolagenu kostnego, które pozwoliły odtworzyć dietę dawnych społeczności oraz sposób gospodarowania zasobami.
Czytaj też: Ten dokument brzmi, jakby powstał w XXI wieku. Pokazuje zaskakujące realia starożytnych umów
Wyniki pokazały coś naprawdę ważnego: już najwcześniejsze grupy rolników stosowały praktyki poprawiające jakość gleby. Ziarna zbóż, takich jak pszenica i jęczmień, wykazywały podwyższony poziom azotu, co jest wyraźnym śladem nawożenia. Najprawdopodobniej wykorzystywano do tego obornik, co sugeruje, iż rolnicy świadomie dbali o utrzymanie żyzności ziemi oraz stabilność plonów.
Możemy więc wyrzucić do kosza przekonanie o tym, jak wczesne rolnictwo w tej części Europy miało charakter prymitywny i mało wydajny. Okazuje się, że mieszkańcy Kujaw potrafili nie tylko uprawiać rośliny i hodować zwierzęta, ale wręcz zarządzać środowiskiem w sposób przemyślany i długofalowy.
Pozycje społeczne widać nawet w szczątkach sprzed tysięcy lat
Dieta tych społeczności przez długi czas pozostawała stosunkowo stabilna. Opierała się głównie na produktach roślinnych oraz zwierzęcych – mięsie i nabiale – przy czym ryby oraz zasoby wodne odgrywały marginalną rolę. Zmiany zaczęły być widoczne dopiero wraz z pojawieniem się nowych grup ludności, związanych między innymi z kulturą ceramiki sznurowej, które wprowadzały inne wzorce żywieniowe i osadnicze.
Jednym z najbardziej interesujących momentów w historii tego regionu była epoka brązu, kiedy w zapisie archeologicznym nagle pojawiło się proso. Roślina ta, odporna na suszę i szybko dojrzewająca, stała się ważnym elementem diety. Naukowcy uważają, że jej obecność nie była wynikiem stopniowego rozwoju lokalnego rolnictwa, lecz efektem migracji lub kontaktów z innymi społecznościami, które przyniosły nowe technologie uprawy.
Czytaj też: Archeolodzy zidentyfikowali w Amazonii coś znacznie starszego od Kolumba. To sieć dróg w centrum dżungli
Badania ujawniły też pierwsze oznaki zróżnicowania społecznego. Na podstawie analiz diety uczeni uznali, że nie wszyscy mieli równy dostęp do żywności. Niektóre osoby spożywały więcej mięsa niż inne. Może to świadczyć o powstawaniu wczesnych struktur społecznych oraz nierówności, które wcześniej trudno było uchwycić w materiale archeologicznym. Jak widać, pradziejowi mieszkańcy Kujaw byli nie tylko pionierami rolnictwa w tej części Europy, ale i jego świadomymi innowatorami.
Źródło: Royal Society Open Science, Eureka Alert
