Naturalne procesy przyrodnicze wciąż odgrywają tam dominującą rolę. Jej historia sięga końca ostatniej epoki lodowej, czyli około 10-12 tysięcy lat wstecz. To jeden z największych zachowanych fragmentów dawnych lasów, które niegdyś pokrywały znaczną część europejskich nizin. Oczywiście to nie tak, że człowiek nigdy nie miał wpływu na ten obszar. Przez stulecia prowadził tam między innymi selektywną wycinkę, wypas zwierząt, a nawet… pszczelarstwo. Mimo to centralne fragmenty puszczy zachowały wiele cech naturalnego lasu, w którym o strukturze ekosystemu decydują przede wszystkim procesy biologiczne, a nie gospodarka leśna.
Czytaj też:Walenie giną setkami u wybrzeży Argentyny. Naukowcy próbują wyjaśnić ich tajemnicze śmierci
Największa różnica w porównaniu z typowym lasem gospodarczym jest widoczna już na pierwszy rzut oka. W Puszczy Białowieskiej nie znajdziemy idealnie równych rzędów drzew ani jednolitego wieku drzewostanu. Zamiast tego występują tam drzewa w różnym wieku, liczne luki w koronach, gęste fragmenty roślinności i ogromne ilości martwego drewna. Te powalone drzewa pozostają na miejscu, zamiast trafiać do tartaków lub znikać z lasu w inny sposób. Z perspektywy człowieka mogą wyglądać jak niepotrzebny bałagan. Dla przyrody stanowią jednak jeden z fundamentów funkcjonowania całego ekosystemu.
Rozkładające się pnie i konary zapewniają bowiem schronienie tysiącom organizmów. Korzystają z nich między innymi grzyby, bakterie, owady oraz inne bezkręgowce. Szczególnie ważne są gatunki saproksyliczne, których cykl życiowy jest przynajmniej częściowo związany z martwym lub rozkładającym się drewnem. Wiele z nich należy dziś do organizmów zagrożonych. Martwe drewno pełni również funkcję naturalnego magazynu wilgoci. Pomaga ograniczać skutki suszy, dostarcza glebie składników odżywczych i tworzy odpowiednie warunki do kiełkowania młodych drzew. W ten sposób śmierć jednego organizmu staje się początkiem życia wielu kolejnych.
Puszcza Białowieska jest przy tym domem dla niezwykle bogatej fauny. Spotkać można w niej między innymi wilki, rysie, łosie, jelenie, dziki i bobry. Szczególne miejsce zajmuje żubr europejski, gdyż nasza puszcza jest jednym z najważniejszych obszarów jego występowania na świecie. Jednym z bardziej niezwykłych mieszkańców lasu jest jednak żaba z gatunku Rana arvalis. W okresie godowym samce potrafią przybierać intensywnie niebieskie ubarwienie. Barwa ta pomaga im przyciągać partnerki, a jej część jest widoczna również w zakresie promieniowania ultrafioletowego, którego ludzkie oko nie rejestruje.
Mimo wyjątkowej wartości przyrodniczej Puszcza Białowieska pozostaje narażona na presję działalności człowieka. Jedynie część polskiego obszaru puszczy objęta jest ochroną w formie parku narodowego i rezerwatów. Pozostałe fragmenty podlegają różnym formom gospodarki leśnej. W przeszłości poważne kontrowersje wywołały plany zwiększenia wycinki drzew, a także usuwanie martwych świerków. Według informacji przywoływanych przez WWF w 2016 roku z puszczy usunięto ilość martwego drewna, która odpowiadała ponad stuletniemu naturalnemu przyrostowi tego zasobu. Dodatkowym problemem stała się budowa zapory na granicy polsko-białoruskiej rozpoczęta w 2021 roku. Infrastruktura graniczna utrudnia przemieszczanie się dzikich zwierząt i fragmentuje środowisko, które przez tysiące lat funkcjonowało jako stosunkowo spójny ekosystem.
Źródło:UNESCO