Morze Martwe już bez tego jest wyjątkowym środowiskiem. To bezodpływowe, niezwykle słone jezioro położone między Izraelem, Palestyną a Jordanią. Woda opuszcza je przede wszystkim poprzez parowanie. Jednocześnie dopływ świeżej wody uległ w ostatnich dekadach wyraźnemu ograniczeniu, między innymi w wyniku wykorzystania wód Jordanu. Poziom jeziora obniża się obecnie w tempie około metra rocznie.
Czytaj też:Lodowiec, który przetrwał epokę lodową. Badacze odnaleźli niezwykły zapis klimatu
Skala zmian jest ogromna. Pomiędzy 1979 a 2019 rokiem poziom Morza Martwego spadł o około 34 metry. W tym samym okresie temperatura głębokich warstw wody wzrosła o 2,8 stopnia Celsjusza, natomiast górnych warstw o około 1,7 stopnia. Nowe badania sugerują, że za część tego ocieplenia odpowiada zarówno cieplejsze powietrze, jak i samo wysychanie jeziora.
Mechanizm ten łączy się z ogromnym zasoleniem zbiornika. Normalnie parowanie powoduje ochładzanie wody – podobnie jak parujący pot chłodzi ludzkie ciało. Jednak wraz z utratą wody stężenie soli w Morzu Martwym rośnie. Sól ogranicza zdolność wody do parowania, przez co proces chłodzenia staje się mniej skuteczny. Pozostała w jeziorze woda może w konsekwencji nagrzewać się bardziej. Jeśli staje się cieplejsza od otaczającego ją powietrza, różnica temperatur może jednocześnie podtrzymywać dalsze parowanie.
Model przygotowany przez naukowców pozwolił rozdzielić wpływ zmian temperatury atmosfery od wpływu obniżającego się poziomu jeziora. Wyniki pozwalają sądzić, iż do okolic 2010 roku wzrost temperatury powietrza odpowiadał za około 1,3 stopnia ocieplenia głębokiej wody, podczas gdy spadek poziomu jeziora przyczynił się do kolejnych około 1,5 stopnia. Wniosek? Zmniejszanie się zbiornika może mieć na jego temperaturę porównywalny wpływ z ocieplaniem atmosfery.
Zmiany temperatury i zasolenia mają również niezwykłe konsekwencje dla powstawania soli. Badacze obserwują w Morzu Martwym fenomen, za sprawą którego kryształki halitu, czyli soli kamiennej, mogą powstawać także latem. Odpowiada za to skomplikowane mieszanie się warstw wody o różnej temperaturze i zasoleniu. Cieplejsza, bardziej słona woda z górnej części zbiornika może ochładzać się i opadać, podczas gdy chłodniejsza woda z głębi unosi się ku powierzchni. W efekcie sól wytrąca się z wody i opada niczym śnieg.
Czytaj też:Dziura większa od Czech pojawiła się w antarktycznym lodzie. Wiemy już, jak powstała
W takich okolicznościach może dochodzić do powstawania ogromnych złóż soli. Podobne formacje znajdują się między innymi pod dnem Morza Śródziemnego i są pozostałością wydarzeń sprzed milionów lat. Około 5,96-5,33 miliona lat temu Morze Śródziemne zostało niemal odcięte od Atlantyku, a intensywne parowanie doprowadziło do potężnego spadku jego poziomu i nagromadzenia grubych warstw soli. Morze Martwe daje naukowcom możliwość obserwowania podobnych procesów współcześnie. Z jednej strony Morze Martwe powoli umiera, z drugiej natomiast staje się naturalnym laboratorium, w którym można obserwować, jak utrata wody zmienia temperaturę, cyrkulację i chemię całego zbiornika.
Źródło:Geophysical Research Letters