Chodzi o podwodne rafy, które zamiast koralowców zawierają szczątki dawnych lasów i przybrzeżnych mokradeł. Zalane tysiące lat temu przez podnoszący się poziom mórz, dziś stanowią siedlisko ryb, skorupiaków i innych organizmów morskich. Stąd pomysł, jakoby pozostałości dawnego lądu mogły z czasem stać się ważną częścią podwodnego ekosystemu.
Idealny tego przykład kryje się pod powierzchnią Oceanu Indyjskiego, w pobliżu archipelagu Bazaruto w Mozambiku. Zamiast zamienić się w bezwartościowe osady, szczątki roślin przekształciły się w bogate w materię organiczną pokłady torfu. Dziś tworzą one nietypowe struktury przypominające rafy, które zapewniają schronienie wielu gatunkom morskich zwierząt. Zjawisko opisali naukowcy z Bazaruto Center for Scientific Studies (BCSS) Ocean Observatory, autorzy publikacji zamieszczonej w Scientific Reports.
Czytaj też:Wraki z II wojny światowej stworzyły oazę życia. Rozwija się w toksycznym paliwie
Historia tych struktur zaczęła się kilka tysięcy lat temu, kiedy wybrzeże Mozambiku wyglądało zupełnie inaczej niż obecnie. Rosły tam lasy i rozciągały się podmokłe tereny, na których gromadziły się szczątki roślin. W warunkach ograniczonego dostępu tlenu materia organiczna rozkładała się powoli, stopniowo tworząc torf. Około 5000 lat temu podnoszący się poziom mórz doprowadził do zalania części tych obszarów. Dawne lasy znalazły się pod wodą, a ich pozostałości zostały przykryte osadami. Z biegiem czasu fale i prądy morskie usuwały warstwy piasku, odsłaniając zwarte pokłady torfu na dnie oceanu.
W ten sposób powstały naturalne platformy, które różnią się od typowych raf koralowych, a dodatkowo zapewniają organizmom morskim miejsca do osiedlania się i ukrywania. Szczeliny, nierówności i wystające fragmenty torfu tworzą przestrzeń, w której mogą chronić się niewielkie zwierzęta oraz młode ryby. Datowanie radiowęglowe 22 próbek wykazało, że badane pozostałości mają od około 300 do 5000 lat. Analizy chemiczne potwierdziły, iż materiał pochodzi przede wszystkim z roślin lądowych, a nie organizmów morskich.
W 2023 roku naukowcy przeprowadzili obserwacje trzech raf torfowych oraz pobliskiej rafy koralowej. Nurkowie rejestrowali występowanie niewielkich ryb, bezkręgowców a także większych zwierząt, takich jak rekiny, płaszczki i żółwie. Wyniki pokazały, że rafy torfowe mogą pełnić istotną funkcję ekologiczną. Na każdej z nich odnotowano od 26 do 36 gatunków małych ryb. Dla porównania na badanej rafie koralowej uczeni zidentyfikowali 54 gatunki. Co ważne, 41 gatunków małych ryb oraz 44 gatunki większych zwierząt zaobserwowali zarówno na rafach torfowych, jak i koralowych.
Na torfie nie rosną żywe koralowce. Zamiast tego jego powierzchnię porastają glony i trawy morskie. W szczelinach ukrywają się kolczaste homary, a na twardych fragmentach podłoża osiedlają się ostrygi i pąkle. Nurkowie obserwowali również młode ryby, w tym lucjany i przedstawicieli rodzin często spotykanych w środowisku rafowym. Dla młodych osobników takie miejsca mogą być wyjątkowo ważne. Ukrycie się wśród nierówności dna zmniejsza ryzyko ataku drapieżników i zapewnia dostęp do pożywienia.
Czytaj też: Niezwykłe odkrycie na dnie Arktyki. To podwodny grób
Nie wszystkie organizmy korzystają jednak z obu typów raf w ten sam sposób. Naukowcy nie dostrzegli ani jednego wspólnego gatunku wśród opisanych bezkręgowców żyjących bezpośrednio na dnie. Jak widać, mimo podobieństw wśród ryb rafy torfowe mają własną, odrębną społeczność biologiczną. Te znajdują się na głębokości zaledwie 2-4 metrów i podczas odpływu niektóre ich fragmenty mogą znaleźć się na powierzchni. Są narażone na silne nasłonecznienie, wahania temperatury, sztormy i cyklony. Woda w badanych miejscach miała temperaturę od około 24,5 do 28,6 stopnia Celsjusza.
Takie warunki sprawiają, że rafy podlegają ciągłym zmianom. Fale mogą przykrywać je piaskiem, ponownie odsłaniać albo rozkruszać ich krawędzie. Nie są więc trwałymi strukturami w takim samym sensie jak niektóre rozległe rafy koralowe. Mimo to ich znaczenie może rosnąć w miarę degradacji innych siedlisk morskich. W regionach, gdzie dno jest zdominowane przez ruchome piaski, zwarte pokłady torfu tworzą rzadkie miejsca, na których mogą osiedlać się organizmy. Mogą też wspierać lokalne łańcuchy pokarmowe i ułatwiać przemieszczanie się zwierząt między różnymi siedliskami przybrzeżnymi. Naukowcy podejrzewają, że podobne struktury mogą występować także u wybrzeży Azji Południowo-Wschodniej, Afryki Zachodniej i Karaibów.
Źródło:Scientific Reports