Naukowcy mówią jasno: mają najstarszy jak dotąd bezpośredni dowód używania przez ludzi takich środków. Ślady znalezione w zębach prehistorycznych mieszkańców Celebesu sugerują, że nawet 25 tysięcy lat temu ludzie regularnie korzystali z orzechów betelowych. Oznacza to przesunięcie historii zażywania substancji zmieniających świadomość o tysiące lat wstecz.
Czytaj też: Przez cztery lata trzymali to odkrycie w tajemnicy. Fortuna z Luksemburga prowadzi do starożytnej Anatolii
Badacze wzięli pod lupę szczątki dwóch osób odkrytych w jaskini Leang Bulu Bettue na wspomnianej wyspie. Obie należały do społeczności łowców-zbieraczy, żyjących jeszcze przed pojawieniem się rolnictwa. Zęby okazały się źródłem najbardziej interesujących informacji, ponieważ na ich powierzchni znajdowały się charakterystyczne, głębokie bruzdy oraz ślady zużycia, które nie pasowały do zwykłego sposobu odżywiania.
Analiza wykazała, że zmiany mogły być rezultatem wielokrotnego ssania twardych orzechów areki, znanych jako orzechy betelowe. Zawierają one arekolinę, czyli substancję psychoaktywną działającą pobudzająco i wpływającą na układ nerwowy. Według badaczy prehistoryczni mieszkańcy Celebesu mogli przez długi czas trzymać orzechy w ustach, co stopniowo prowadziło do charakterystycznego zużycia zębów.
Odkrycie to dotyczy okresu, w którym ludzie w tej części świata nadal prowadzili koczowniczy tryb życia. Rolnictwo pojawiło się znacznie później, a mimo to społeczności łowców-zbieraczy miały już korzystać z roślin posiadających właściwości psychoaktywne. Zdaniem naukowców stanowi to wyraźny dowód, iż zainteresowanie substancjami zmieniającymi samopoczucie nie musi być związane z rozwojem rolnictwa czy powstaniem pierwszych osiadłych społeczności.
Jednym z możliwych powodów stosowania betelu mogło być łagodzenie bólu zębów. Substancje zawarte w orzechu zapewniają efekt znieczulający, dzięki czemu jego ssanie mogło przynosić chwilową ulgę. Jednocześnie regularne korzystanie z betelu mogło prowadzić do dalszego uszkadzania zębów i tkanek jamy ustnej. Naukowcy podkreślają jednak, że na podstawie dwóch przypadków nie można jednoznacznie stwierdzić, dlaczego konkretne osoby sięgały po tę roślinę.
Czytaj też:Nieznana kamienna rzeźba nad jeziorem Issyk-Kul wprawiła archeologów w osłupienie
Dotychczas najstarsze bezpośrednie dowody używania substancji psychoaktywnych przez ludzi były znacznie młodsze. Wśród znanych przykładów znajdowały się między innymi ślady spożywania alkoholu sprzed około 13 tysięcy lat. Nowe znalezisko z Celebesu cofa tę granicę o co najmniej kilka tysięcy lat (a być może nawet kilkanaście) i sugeruje, że praktyka korzystania z substancji psychoaktywnych mogła mieć znacznie dłuższą historię, niż komukolwiek się wydawało.
Co ważne, betel nie jest wyłącznie reliktem przeszłości. Orzechy areki są do dziś używane w wielu częściach Azji i Oceanii. Poza tym tamtejsze odkrycie prawdopodobnie nie oznacza, iż mieszkańcy Celebesu byli pierwszymi ludźmi korzystającymi z substancji psychoaktywnych. Jest raczej najstarszym zachowanym dowodem, jaki udało się dotąd odnaleźć. W przypadku prehistorycznych zachowań problemem jest bowiem brak trwałych śladów: rośliny szybko się rozkładają, a ich wykorzystanie może pozostawić po sobie niewiele informacji dla archeologów.
Źródło:Smithsonian Magazine