Odkrywcy mówią krótko: to najstarszy znany nauce bursztyn. Jest o około 150 milionów lat starszy od pierwszych dinozaurów, a w ogólnym rozrachunku ma jakieś 385 milionów lat. A przecież chodzi o istną kapsułę czasu, dzięki której badacze mogą analizować doskonale zachowane owady, fragmenty roślin czy nawet pióra dinozaurów sprzed dziesiątek milionów lat.
Znalezisko, o jakim mówimy, miało miejsce w pokładach węgla w północno-zachodnich Chinach. Badacze natrafili tam na setki mikroskopijnych fragmentów skamieniałej żywicy pochodzących ze środkowego dewonu, a więc okresu, w którym życie na lądach dopiero zaczynało się dynamicznie rozwijać. W tamtym czasie nie istniały jeszcze ani dinozaury, ani rozległe lasy iglaste znane z późniejszych epok geologicznych. Świat wyglądał zupełnie inaczej, a pierwsze ekosystemy lądowe dopiero nabierały złożoności.
Do tej pory za najstarszy znany bursztyn uznawaliśmy próbki młodsze o około 65 milionów lat. Nowe odkrycie przesuwa więc początki produkcji żywicy przez rośliny głęboko w przeszłość i zmienia dotychczasowe wyobrażenia o ewolucji roślin lądowych. Wyniki sugerują, iż mechanizmy odpowiedzialne za wytwarzanie żywicy pojawiły się znacznie wcześniej, niż przypuszczali naukowcy.
Żywica pełni u współczesnych drzew przede wszystkim funkcję ochronną. Uszczelnia uszkodzenia kory, zabezpiecza roślinę przed infekcjami i odstrasza organizmy próbujące ją uszkodzić. Dotychczas panowało przekonanie, jakoby jej rozwój był przede wszystkim odpowiedzią na presję ze strony owadów żywiących się roślinami. Odkrycie dewońskiego bursztynu podważa jednak tę hipotezę.
385 milionów lat temu owady dopiero rozpoczynały podbój lądów i nie odgrywały jeszcze tak istotnej roli jako roślinożercy. Zdaniem autorów badań oznacza to, że żywica mogła początkowo służyć zupełnie innym celom. Mogła chronić rośliny przed trudnymi warunkami środowiskowymi, infekcjami wywoływanymi przez grzyby lub uszkodzeniami mechanicznymi, zanim jeszcze stała się skuteczną bronią przeciwko owadom.
Choć odnalezione fragmenty są niezwykle małe i nie zawierają zachowanych organizmów, ich analiza chemiczna dostarczyła bardzo ważnych informacji. Skład bursztynu sugeruje, że już dewońskie rośliny wykształciły zaawansowane szlaki biochemiczne pozwalające na produkcję złożonych żywic. Innymi słowy, ewolucja tych mechanizmów rozpoczęła się dziesiątki milionów lat wcześniej, niż wskazywały wcześniejsze dane paleobotaniczne.
Czytaj też: Powstała pierwsza w historii mapa podwodnych łąk. Są jak morskie lasy deszczowe
Zdaniem autorów odkrycia pozwala ono lepiej zrozumieć, jak wyglądały pierwsze ekosystemy lądowe. W środkowym dewonie na Ziemi dominowały prymitywne lasy złożone z wczesnych drzew i paprotników, a atmosfera oraz klimat znacząco różniły się od współczesnych. To właśnie wtedy zaczęły powstawać pierwsze rozbudowane gleby i coraz bardziej złożone sieci zależności pomiędzy roślinami, grzybami i zwierzętami.
Odnaleziony bursztyn po raz kolejny pokazuje, że skamieniała żywica jest jednym z najcenniejszych archiwów historii życia na Ziemi. Młodsze okazy zachowały niezliczone organizmy: od owadów, pająków i roztoczy po fragmenty roślin, pióra dinozaurów, a nawet niewielkie części ich ciał. Dzięki takim znaleziskom naukowcy potrafią odtwarzać dawne ekosystemy z niezwykłą dokładnością. Najstarszy bursztyn nie zawiera jeszcze takich inkluzji, ale pokazuje moment, w którym natura stworzyła materiał, który przez kolejne setki milionów lat miał zachować niezliczone ślady pradawnego życia.
Źródło: Science Advances