Idąc tym tropem archeolodzy doszli do kilku istotnych wniosków. Jak relacjonują, rozwinięta kultura rytualna, zaawansowane rzemiosło i pierwsze przejawy planowania przestrzennego mogły pojawić się w tym regionie znacznie wcześniej, niż dotąd przypuszczali. Największe emocje wzbudziło odkrycie mającego około 8500 lat lustra wykonanego ze wspomnianego obsydianu, czyli naturalnego szkła wulkanicznego.
Czytaj też: Historia ewolucji do poprawki. Nasi przodkowie żyli w środowisku, którego nikt nie brał pod uwagę
Artefakt został wypolerowany do poziomu pozwalającego uzyskać wyraźne odbicie, mimo że powstał tysiące lat przed pojawieniem się metalowych narzędzi. Zdaniem badaczy wykonanie takiego lustra wymagało ogromnej wiedzy technicznej, cierpliwości i wyspecjalizowanych umiejętności. Zwróćmy uwagę na coś jeszcze: wszystkie znane lustra z obsydianu z tego okresu znajdowały się na terenach współczesnej Turcji, dlatego można założyć, że ich produkcja była elementem lokalnej tradycji.
Odkrycia z Can Hasan wydają się czymś więcej niż tylko archeologiczną ciekawostką. Mogą one radykalnie zmienić sposób postrzegania neolitycznych społeczności Anatolii. Przez dekady to Çatalhöyük uchodziło za główne centrum rozwoju kultury symbolicznej i jednej z najstarszych proto-miejskich społeczności świata. Słynne malowidła ścienne, figurki i rytuały pogrzebowe z tego stanowiska budowały obraz nagłego rozkwitu kultury symbolicznej około dziewięciu tysięcy lat temu. Tymczasem nowe znaleziska sugerują, jakoby korzenie tych zjawisk sięgały wcześniejszych osad takich jak Can Hasan.
Wykopaliska odsłoniły też obsydianowe groty strzał pokryte delikatnymi nacięciami. Wzory wydają się charakterystyczne wyłącznie dla regionu Can Hasan i mogą świadczyć o istnieniu lokalnego systemu symboli, związanego z tożsamością grupową, rytuałami lub oznaczaniem własności. Podobne przejawy symbolicznego myślenia są typowe dla społeczności przechodzących od koczowniczego trybu życia do stałych osad rolniczych.
Równie ważnym odkryciem okazały się ślady bardzo wczesnego układu ulic. Badacze twierdzą, że mogą one mieć nawet 10 tysięcy lat i należeć do najstarszych przykładów planowania przestrzennego w dziejach ludzkości. Według zespołu kierowanego przez Adnana Baysala z Uniwersytetu Ankary świadczy to o istnieniu zorganizowanej społeczności, która nie tylko budowała trwałe osady, lecz również planowała wspólną przestrzeń i komunikację między budynkami.
Czytaj też: Setki ciał wychodzą spod arktycznego lodu na Svalbardzie. Ich stan zachowania zaskakuje nawet archeologów
Jakie wnioski przychodzą mi na myśl? Po pierwsze, społeczności neolityczne były znacznie bardziej zaawansowane społecznie i kulturowo, niż by się wydawało. Stosowano tam rozbudowane rytuały pogrzebowe, wykorzystywano rozwinięte systemy wierzeń oraz zaskakująco wysoki poziom organizacji społecznej już u początków epoki rolniczej. A nie zdziwię się, gdy kolejne podejścia do wykopalisk na stanowisku Can Hasan ujawnią jeszcze więcej niespodzianek.