Wszystkie źródła starożytne zawierają opis katastrofy. Przez trzy kolejne dni na ziemiach rzymskiej prowincji Kampanii trwała nieprze­rwana wulkaniczna erupcja. Potężne niegdyś Pompeje zostały na kilkanaście setek lat przy­kryte dwudziestoma pięcioma metrami popio­łu wulkanicznego.

 

Wybuch z zaskoczenia

Wezuwiusz eksplodował na wysokość 33 kilometrów, wyrzucając w ciągu sekun­dy przeszło 1,5 miliona ton materiału wulkanicznego. Tak ogromny i szybki wyrzut wyzwoli energię termicz­ną 100 tysięcy razy większą niż zrzucenie bomby at0mowej na Hiroszimę w 1945 roku.

1. GODZINA 10.00 - Zwyczajny poranek. Lekkie wstrząsy ziemi, kołyszące się lampy, przesuwające meble i pęknięcia w murach odczuwano już od wczesnego rana. Pompejańczycy, przyzwyczajeni do trzęsień ziemi w tym regionie, kontynuowali codzienne zajęcia.

2. GODZINA 13.00 - Wybuch nastąpił niespodziewanie. Nagle Wezuwiusz wyrzucił do góry ogromny słup dymu, lawy i popiołu. Ludzie zaczęli uciekać we wszystkich kierunkach. Niekorzystne warunki na morzu uniemożliwiły schronienie się na statkach.

3. GODZINA 21.00 - Wieczorem spływające języki lawy wulkanicznej były bardziej widoczna, a przez to jeszcze bardziej przerażały. Kolejnego dnia chmura popiołu całkowicie zasłoniła Słońce. Pliniusz wspomina o deszczu kamieni i wszechobecnym zapachu siarki, co zmusiło ludzi do szukania schronienia na plaży.

Wykopane po latach

Na pierwszy ślad zapomnianego antyczne­go miasta natrafiono pod koniec wieku XVI podczas budowy sieci kanalizacyjnej. Jednak na dokładniejsze wykopaliska Pompeje musiały poczekać jeszcze trzy wieki. W roku 1860 ze­spół włoskiego archeologa Giuseppe Fiorellego odnalazł i skatalogował kolejne antyczne mone­ty, rzeźby i fragmenty fresków. Ze starożytnego miasta ocalały jednak nie tylko artefakty. Osad, który pokrył Pompeje, okazał się świetnym środkiem konserwującym. To dlatego prze­trwały fragmenty zabudowy całych dzielnic. Najbardziej wstrząsające było odkopanie do­skonale zachowanych ciał pompejańczyków.

Krok po kroku jak układankę z puzzli dopasowywano kolejne znaleziska, od­twarzając plan Pompejów w przededniu katastrofy i codzienne zwyczaje miesz­kańców imperium rzymskiego sprzed prawie dwóch tysięcy lat.

Ulokowane u stóp Wezuwiusza Pompeje stanowiły w I wieku modelowy rzymski ośrodek średniej wielkości. Mia­sto zamieszkiwało 20 tysięcy ludzi. Pobli­ski wulkan nie zniechęcał do osiedlania się w okolicy. Ostatnia erupcja Wezuwiusza zdarzyła się trzy wieki wcześniej. Częściej występujące trzęsienia ziemi, owszem - niedogodne - uważano za stały element miejscowego krajobrazu.

Miasto rozpusty

Pompeje tworzyło dziewięć dzielnic. Za sprawą portu i nadrzecznej lokalizacji mia­sto stało się ośrodkiem wymiany handlowej pomiędzy Grecją a Rzymem. Pompejańczycy szybko się bogacili, w mieście powstawały kolejne gmachy i świątynie. Centrum mia­sta stanowiło forum. Na północ od forum stanęła monumentalna Świątynia Jowisza.

Na południe wzniesiono siedzibę władz miejskich. Funkcje handlowe pełniła hala targowa - Macellum. Wschodnią pierzeję wieńczył ufundowany dla rzemieślników budynek Eumachii.