Budowa największego na świecie obserwatorium radioastronomicznego rozpoczęła się oficjalnie 5 grudnia 2022 r., wraz z ceremoniami w przyszłych lokalizacjach teleskopów w Australii (Murchison shire) i RPA (Karoo na Przylądku Północnym).
Radioteleskopy SKA (SKAO, SKA Observatory) będą początkowo składać się z 131 072 anten w Australii (SKA-Low) oraz 197 anten w Afryce Południowej (SKA-Mid). Razem instrumenty zapewnią niezrównany wgląd w nocne niebo i będą jednym z największych obserwatoriów naukowych na świecie.
Czytaj też:Kolejny etap programu Breakthrough Listen. Wreszcie znajdziemy życie pozaziemskie?
Prof. Phil Diamond, dyrektor generalny organizacji Square Kilometre Array, mówi:
Radioteleskopy SKA będą jednym z największych przedsięwzięć naukowych ludzkości w historii. Byłem zaangażowany w projekt SKA przez ostatnie 30 lat, więc zobaczenie rozpoczęcia budowy na miejscu to doniosła chwila. Pierwsze 10 lat polegało na rozwijaniu koncepcji i pomysłów. Drugie 10 lat poświęcono na rozwój technologii. A ostatnia dekada to szczegółowy projekt, zabezpieczenie lokalizacji, uzyskanie zgody rządów na utworzenie organizacji traktatowej (SKAO) i zapewnienie funduszy na rozpoczęcie prac.
Czy potrzebujemy kolejnych radioteleskopów?
Jednym z najważniejszych celów naukowych SKA-Low będzie zbadanie miliarda lat po tzw. ciemnych wiekach Wszechświata, kiedy formowały się pierwsze gwiazdy i galaktyki. Sam rozmiar i liczba anten teleskopów SKA oznacza, że zapewnią one znaczący skok w czułości, rozdzielczości i szybkości badań. Teleskopy będą w stanie widzieć niebo wyraźniej, ujawniać słabsze szczegóły i widzieć więcej naraz niż inne nowoczesne teleskopy. SKA-Low będzie osiem razy czulszy i będzie mapował niebo 135 razy szybciej niż porównywalne obecne teleskopy.
W Australii SKA będzie współpracować z CSIRO, australijską narodową agencją naukową. Dyrektor wykonawczy CSIRO ds. cyfrowych, krajowych obiektów i zbiorów, profesor Elanor Huntington, powiedziała, że korzyści płynące z SKA nie ograniczają się do astronomii:
Wiele technologii i inżynierii wymaganych do działania teleskopu musi zostać opracowanych po raz pierwszy. Te postępy w inżynierii, przetwarzaniu sygnałów i obliczeniach przyniosą korzyści nie tylko społeczności astronomicznej, ale także przemysłowi australijskiemu, gdy będziemy posuwać się dalej w przyszłość opartą na danych. Teleskopy SKA dają Australijczykom możliwość wprowadzania innowacji i dzielenia się nimi z globalną społecznością. Wszyscy spotykamy się nie tylko po to, aby dowiedzieć się więcej o Wszechświecie, ale także po to, by napędzać postępy w obsłudze danych i przetwarzaniu sygnałów.
Radioteleskop jest budowany na terenach już wykorzystywanych do radioastronomii na mniejszą skalę. Rozbudowa tych miejsc wymagała jednak zawarcia różnych umów gruntowych: z rolnikami w Karoo oraz z Wajarri Yamaji, posiadaczami tytułów własności Aborygenów w Murchison. Realizacja SKA powinna zamknąć się w kwocie 2 mld euro.
Kamieniem milowym będzie synchronizacja czterech anten w Australii i sześciu stacji antenowych w RPA w 2024 r. Wtedy też zostanie sprawdzona poprawność działania sieci. Do 2028 r. SKA będzie miał efektywny obszar zbierania danych wynoszący ok. 500 000 m2, ale to nie wszystko – są planowane kolejne ulepszenia, aż do pożądanego miliona m2, czyli 1 km2.